Wat is de betekenis van de vier dagen in februari die de naam 'sluiterkensdag' hadden?

Karel, 78 jaar
26 februari 2009

Op 21, 22, 23 en 24 februari stond op de kalender vermeld: 'sluiterkensdag', een voor de mannen, een voorde vrouwen, een voor de jongens en een voor de meisjes.
Wat is de betekenis van die vier dagen?

Antwoord

Beste Karel

Op Sluiterkensdag mag je iemand opsluiten en aan de opgesloten man, vrouw, jongen of het meisje mag je een wederdienst vragen. Op DBNL kun je lezen wat het verband is met de christelijke jaarkalender en volksfeesten. Een citaat:

'St. Thomasdag (21 Dec.) wordt beschouwd als de inleiding tot het tijdperk der Twaalf Nachten. De geesten drijven hun spel, tooverij en bijgeloof vieren hoogtij. Deze dag is een lotsdag, geschikt om de toekomst te doorschouwen. In Bohemen meent men, dat Sint Thomas op een vurigen wagen door de lucht rijdt, - een bizonder aspekt van het volksgeloof aan de Wilde Jacht en haar voorrijder. In Oostenrijk en Mecklenburg is op Thomasavond het schoenwerpen (bl. 149) nog meer gebruikelijk dan op Nikolaas- of Sylvesteravond.

Het is de kortste dag van het jaar en daarom geldt het als een schande op dezen dag lang te slapen. Evenals in Westfalen eertijds degene, die 's morgens dien dag het laatst ter school kwam, door de kinderen Domesesel (Thomasezel) genoemd werd, zoo noemt men in Hollandsch Limburg nog thans den langslaper Thomas; analoog is het gebruik, waarvolgens jaren geleden in Noord-Brabant de jongen, die op den laatsten dag van het jaar, Sint Silvester, het laatste ter school kwam, Paus Silvester geheeten werd. En K. De Gheldere, Dietsce Rime (Brugge 1896), bl. 148 vermeldt: ‘Die op dezen dag (St. Silvester) in 't een of ander de laatste bevonden wordt, heet Silvester en moet beschenken.’ Het is een straf voor de lang-slapers en telaat-komers,

[p. 154]

die eveneens den Luilak treft, die den eersten meidag verslaapt. Ook de Pinksterbruid is een langslaapster, waarover nader. Natuurlijk heeft men dit gebruik in verband gebracht met het Evangelieverhaal van den H. Thomas, die ‘te laat kwam’, toen de anderen reeds vergaderd waren. In Rond den Heerd IV, bl. 130 wordt nog vermeld: ‘De Maandag na Palmenzondag hiet te Brugge over oude tijden Kalfdag; die op Kalfdag laatst in schole of te huis kwam was kalf, wierd kalf gescholden, en, in die hoedanigheid, geplaagd en gezeerd.’ Op Palmzondag begint het tijdperk van het eigenlijke Lentefeest.

Het begrip ‘'s morgens te laat komen’ trad meer en meer op den voorgrond; en zoo komt het, dat men heden ten dage hier vader en moeder, ginder den onderwijzer buitensluit. Men noemt dit te Brugge iemand thomassen. Het feest heet ‘Sluiterkensavond’, ‘Sluiterkensdag’, ‘Buitensluit’, enz. Het te laat komen wordt op de eene of andere wijze afgekocht. Merkwaardig zijn nog de Sluitertjensdagen vóor Aschwoensdag (dus in het begin der lente) in West-Vlaanderen. Den eersten dag sluit men de moeder uit: 't is Wijvekenszaterdag; den tweeden den vader: 't is Mannetjeszondag; den derden de dochters: 't is Meisjesmaandag; den vierden de zoons: 't is Knechtjesdijsendag. Te Waasmunster worden op Zaterdag vóor Nieuwjaar, en Maandag en Dinsdag daarna de vrouwen (Zaterdag), de meisjes (Dinsdag) en de jongens (Maandag) buitengesloten. Te Velthoven wordt de meester op den feestdag der Onnoozele Kinderen buitengesloten, bewijs te meer, dat dit gebruik niets met den dag, en nog minder met het feest heeft uitstaan. Zie De Bo, West-Vlaansch Idioticon; zie ook De Cock en Teirlinck, Kinderspel en Kinderlust VII, bl. 152, 272; Volkskunde XIV, bl. 111; v. Reinsberg-Düringsfeld, Calendrier beige II, bl. 319 vv.

Eindelijk, de verwantschap van Midwinter- en Lentefeest blijkt o.a. ook nog hieruit, dat men te Venloo den 21sten December kinderen naar den Lichtenberg stuurt, om te gaan zien naar ‘het wijfje, dat daar peperkoek spint’. De overeenkomst is hier sprekend met den 1en April: ‘Verzendekensdag’, waarover nader.'

Uit: Nederlandsche Volkskunde van dr. Jos. Schrijnen

Bron: http://www.dbnl.org/tekst/schr018nede01_01/schr018nede01_01_0004.htm

Titelpagina: http://www.dbnl.org/tekst/schr018nede01_01/index.htm

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen