De Noordzee is maar eenmaal per dag naar de maan gericht en toch hebben we tweemaal vloed. Hoe komt dat?

Geert, 72 jaar
6 mei 2008

Ongeveer per 24 uur is er 2 maal ebbe en 2 maal vloed. We hebben altijd geleerd dat vloed ontstaat door aantrekkingskracht van de maan, maar gezien de aarde maar eenmaal rond haar as draait op 24 u, is de Noordzee maar eenmaal per 24 uur naar de maan gericht en toch hebben we tweemaal vloed per etmaal.
Hoe komt dat ? Ik geloof zelf dat de ene vloed verschillend is van de andere; ik
meen mij te herinneren dat men eens moest wachten tot de volgende (hogere) vloed om een gestrand schip vlot te trekken.

Antwoord

Getijden ontstaan inderdaad voornamelijk door de aantrekkingskracht van de maan. Watermassa's die naar de maan toegekeerd zijn, staan onder invloed van de zwaartekracht van de maan en worden als het ware opgetild. Maar naast deze zwaartekracht spelen ook andere krachten een rol van betekenis in het spel van de getijden. De maan draait rond de aarde en als een onafscheidelijk duo zoeven ze samen in een brede baan rond de zon. Bij deze omcirkelende beweging ontstaan zogenaamde centrifugale of middelpuntvliedende krachten. Vergelijk het met een met water gevulde ballon die je aan een touw rond je eigen as slingert: je voelt niet alleen de kracht die de ballon naar buiten uitoefent, je ziet ook daadwerkelijk dat de aanvankelijk ronde ballon eivormig naar buiten wordt gestulpt. Zo geschiedt ook met de getijbewegingen. Op het aardoppervlak, aan de van de maan afgekeerde zijde, ontstaat zo een 'berg' van water ten gevolge van de centrifugale kracht (uitgeoefend op aarde/maan). Aan de kant van de maan, overtreft de aantrekkingskracht van de maan de centrifugale krachten met eveneens een resulterende waterberg. Het gevolg is dat de bolvormige aarde eruit gaat zien als een rugbybal met één spits uiteinde naar de maan toe gericht, en één van de maan afgekeerd. Beide uitstulpingen zijn logischerwijze even hoog. Indien ze dat niet zouden zijn, zou dat immers betekenen dat de centrifugale kracht en de aantrekkingskracht van de maan op de aarde verschillend zouden zijn, en aarde en maan zouden botsen of uiteen zouden wijken!

De verschillen die bij ons voorkomen in de hoogte van het getij, ook van dag op dag, hebben te maken met de extra getijwerking onder invloed van de zon. De algemene zwaartekrachtwet (Newton) stelt immers dat alles in het heelal elkaar aantrekt, met een kracht die recht evenredig is met het product van hun massa's en omgekeerd evenredig met het kwadraat van de afstand tussen beide. In eenvoudige woorden geldt dus dat: (1) hoe groter de objecten en hoe dichter bij elkaar, hoe sterker de aantrekking; (2) de afstand zwaarder doorweegt dan de grootte. Hierdoor heeft de maan een sterkere invloed op het getij dan de zon. Ze is wel 27 miljoen keer kleiner dan de zon, maar de zon staat 389 keer verder van de aarde dan de maan. Wanneer de maan en de zon op één lijn met de aarde komen te liggen, wordt de aantrekkingskracht van de maan versterkt door die van de zon. Het hoogwater is hoger en het laagwater lager dan normaal. Dit noemt men springtij. Een week later staan aarde, zon en maan in de hoekpunten van een rechthoekige driehoek en wordt de aantrekkingskracht van de maan tegengewerkt door die van de zon. Het verschil tussen hoogwater en laagwater is dan minimaal. Dit noemt men doodtij.

Meer over het getij bij ons? Kan op: http://www.vliz.be/docs/groterede/GR06_mysterie.pdf.  

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen