Wat is een rhesusfactor en welke rol speelt het bij een zwangerschap?

Stefanie, 21 jaar
29 augustus 2008

Hallo, ik zag een vraag over de resusfactor van iemands kind. Er staat een link maar ik vind het Engels wat onduidelijk. Ik was onlangs in discussie met een vriend en we konden er niet meer aan uitgeraken wat de resusfactor juist betekent! Ik weet dat als je twee bepaalde resusfactoren samensmelt (tot een kind dus) dat dat kind een gevaar kan lopen of ziekte kan krijgen, en dit wordt dan onderzocht tijdens de zwangerschap? kunt u mij eens uitleggen waar resusfactor voor staat en of er risicos bestaan bij twee bepaalde rhesus factoren?

Antwoord

De rhesusfactor is een bepaald eiwit dat voorkomt op de celmembraan van rode bloedcellen.
Mensen die rhesus-positief zijn hebben dit eiwit op hun rode bloedcellen, bij mensen die rhesus-negatief zijn komt dit eiwit niet voor.

Naast rode bloedcellen komen echter ook witte bloedcellen in ons lichaam voor. Deze cellen maken deel uit van het afweersysteem (immuunsysteem) van ons lichaam. Een bepaald type witte bloedcellen is in staat tegen lichaamsvreemde eiwitten (bv. afkomstig van virussen, bacteriën, lichaamsvreemde cellen...) te reageren. Ze maken dan de zogenaamde antistoffen aan die specifiek op deze vreemde eiwitten gaan binden. Wanneer een antistof op een eiwit (= antigen)  bindt, dan is dit een teken voor het lichaam dat de cel waarop dat antistof-antigen complex zit ongewenst is en moet afgebroken worden.

Wanneer witte bloedcellen voor de eerste maal in contact komen met een vreemd antigen, dan duurt het een tijdje vooraleer voldoende antistoffen worden aangemaakt. Wanneer ze echter nadien een tweede keer in contact komen met nog maar met een fractie van het vreemde antigen, dan worden bijna onmiddellijk opnieuw, en in voldoende mate, antistoffen vrijgelaten.

Wanneer een rhesus-negatieve vrouw een kind verwacht van een rhesus-positieve man, dan is het mogelijk dat dit kind ook rhesus-positief is. Het kind heeft dan eiwitten op zijn/haar rode bloedcellen die de moeder niet herkent. Strikt gezien is dit geen probleem, want de bloedsomloop van de moeder en deze van de foetus zijn volledig van elkaar gescheiden (de uitwisseling van voedingsstoffen, zuurstof,... ter hoogte van de placenta of moederkoek gebeurt door diffusie van de ene bloedbaan naar de andere).

Op het einde van de zwangerschap en zeker bij de geboorte (wanneer de placenta loslaat) is het echter wel mogelijk dat bloed van het kind in de bloedbaan van de moeder terechtkomt. Op dat moment zal de moeder de rhesus-factor op deze rode bloedcellen als lichaamsvreemd herkennen en antistoffen beginnen aanmaken. Echter, op het moment dat er uiteindelijk voldoende antistoffen aangemaakt zijn die voor het kind een gevaar zouden kunnen betekenen, is het kind al lang geboren en is het gevaar geweken.

Het probleem stelt zich echter als deze moeder een tweede maal een rhesus-positief kind verwacht. Wanneer tijdens de zwangerschap toch per ongeluk een kleine fractie van het bloed van de foetus in de moeder terechtkomt (via een toevallige kleine bloeding of tijdelijk defect), dan zal deze moeder onmiddellijk antistoffen gaan aanmaken tegen  de rhesusfactor.
Bij de mens (in tegenstelling tot onze huisdieren) kunnen bepaalde antistoffen van de moeder (waaronder deze tegen de rhesusfactor) doorheen de placenta de bloedbaan van het kind bereiken. De rhesus-antistoffen zullen vervolgens binden op de rode bloedcellen van het kind en er de instructie geven dat deze bloedcellen moete afgebroken worden. Aangezien rode bloedcellen van levensbelang zijn onder meer voor het zuurstoftransport doorheen het lichaam en het creëren van een zekere densiteit in het bloed wordt de ontwikkeling en het leven van het kind door deze afbraak van rode bloedcellen ernstig bedreigd.

Om dit probleem te voorkomen worden bij rhesus-negatieve vrouwen op het einde van de eerste zwangerschap en/of vlak na de geboorte van een rhesus-positief kind via een injectie preventief antistoffen tegen de rhesusfactor toegediend. Deze antistoffen zullen binden op de rhesusfactor van de weinige rode bloedcellen van het kind die in de bloedbaan van de moeder terechtgekomen zijn. Hierdoor krijgt het eigen afweersysteem van de moeder niet de kans om zelf te reageren op deze antigenen en zal het dus zelf ook geen antistoffen aanmaken. Als gevolg hiervan zal het lichaam van de moeder ook bij een volgende zwangerschap niet onmiddellijk kunnen reageren op de rhesusfactor van het kind.

Heeft deze rhesus-negatieve vrouw bij een eerste geboorte van een rhesus-positief kind deze behandeling niet gekregen, dan helpen deze injecties voor een volgende zwangerschap niet meer. Vaak is het dan nodig om nog tijdens de zwangerschap rode bloedcellen toe te dienen bij de foetus en na de geboorte bij het kind een bloedtransfusie uit te voeren.


Nota: de andere bloedgroepfactoren (A & B bijvoorbeeld) lokken bij de moeder veel lagere immuunreacties uit wanneer de bloedgroep van het kind niet overeenkomt met dat van de moeder, en is er dus zelden een gevaar voor het kind.

Nota2: in de vorige vraag waar je naar verwees, werden meerdere rhesus-antigenen opgenoemd: C, D en E. Het is enkel het D eiwit dat voor deze problemen zorgt en aangeduid wordt als "rhesusfactor".


Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen