Wat is het (mogelijke) verband tussen pandemieën en het verlies van de natuurlijke habitat?

Wim, 48 jaar
24 juni 2021

Mijn vraag is dubbel.

1. Wat is de evolutie in het aantal pandemieën in de geschiedenis? Is er een stijging? Wat zijn de oorzaken?
2 Is er een verband met het habitatverlies en het verlies van biodiversiteit? Sommige biologen beweren dat het risico op een pandemie toeneemt als de natuurlijke habitat (niet verstoord door de mens) afneem? En aangezien het verlies van de habitat ook verband houdt met het verlies van biodiversiteit, vermoed ik dat er een verband is tussen beide. Maar is daar een wetenschappelijke basis voor?
3 Is veeteelt ook een oorzaak? En in welke mate draagt de veeteelt bij tot de uitbraak van pandemieën?

Antwoord

Epidemieën en pandemieën zijn het gevolg van ziektekiemen met een hoge besmettelijkheid die binnendringen in een bevolking die niet immuun is. Pokken waren daarvan een klassiek voorbeeld. Pest was dat mogelijk ook. Door de afname van vaccinatie tegen mazelen zijn er de laatse jaren nogal wat uitbraken van mazelen geweest, met waarschijnlijk 60 000 doden tot gevolg. Geen pandemie, maar het geeft toch te denken. Een epidemie/pandemie kan dus alleen onder die voorwaarden tot stand komen. Dat is ook de reden waarom zoveel indianen stierven in Zuid-Amerika: zij waren niet immuun voor aandoeningen waar Europeanen wel immuun voor waren (uiteraard was dat niet de enige reden, maar dat is een andere discussie).

Noteer dat een pandemie een epidemie is op meerdere continenten. Met de sterke toename van het reisgedrag kan een pandemie zich ontwikkelen in weken, waar er vroeger jaren voor nodig waren. Je kan de huidige situatie in dat opzicht niet vergelijken met het verleden. 

Het verlies van een natuurlijke habitat - of juister gezegd, het binnendringen van de mens in een habitat van bespaalde diersoorten (die mogelijk drager zijn van virussen, zonder dat ze zelf daarom ziek worden) maakt dat er potentiële contacten mogelijk worden die er eerst niet waren. Ebola is een voorbeeld. Vleermuizen zijn mogelijke virusdragers. Op die manier kan een epidemie beginnen. Covid-19 zou ook zo begonnen zijn ("wet market" in Wuhan - er zijn echter onbevestigde geruchten dat het virus uit een lab zou zijn ontsnapt, maar de Chinese overheid staat niet bekend om zijn transparantie, we zullen het dus niet direct weten). 

De griep pandemie van 1919-1920 (de zogenaamde Spaanse griep) is waarschijnlijk een heel ander verhaal. De klassiek theorie is dat het samenbrengen van veel mensen, pluimvee en varkens (eventueel ook runderen en paarden) een griep virus in staat stelt om zich genetisch te reorganiseren zodat relatief milde varianten plots veel gevaarlijker worden. Een dergelijke situatie bestand aan de frontlijn in WW I, in Frankrijk. Miljoenen soldaten moeten immers gevoed worden en gewonden verzogd. Het is echter niet zo eenvoudig om gebeurtenissen van 100 jaar geleden te reconstrueren. 

Monoculturen zijn ook gevoeliger aan plantenziekten dan natuurgebieden. Veeteelt op grote schaal is ook kwetsbaar. Dit geeft dan ook te denken: afname van biodiversiteit is een slechte zaak voor de overblijvers, plant, dier en mens. Maar dan op ander manieren. Dat hoeft geen pandemie te zijn. 

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door EOS vzw