Hoe en door wie zijn indertijd de grenzen van Belgisch Congo vastgelegd?

Hugo, 59 jaar
6 december 2020

Op welke basis zijn daarna ook de grenzen van de toenmalige 11 provincies bepaald?

Antwoord

De belangrijkste gebiedsafbakening gebeurde tijdens de Conferentie van Berlijn in 1884-1885, en was gebaseerd op hydrografie: de A.I.C. (in augustus 1885 herdoopt tot Kongo Vrijstaat) kreeg het beheer over het Kongobekken. Veertien landendelegaties namen deel aan die Conferentie, met o.a. Auguste Lambermont (B), Henry Sanford (VS) en Henry Morton Stanley (als onafhankelijk expert) die de plannen van Leopold II voor een groot grondgebied in Centraal-Afrika verdedigden. Op de Conferentie zelf werden geen precieze grenzen getrokken, dat gebeurde veelal in bilaterale werkgroepen er net na, maar wel op basis op de principes van de conferentie.

Maar toch is de grensafbakening niet tot één moment en een handvol auteurs in Berlijn terug te brengen. Eén van de artikels in de Algemene Akte, naast de verwijzing naar hydrografie, betreft de 'occupation effective': men kon op relatief makkelijke manier bewijzen rechten op een grondgebied te hebben, mits er verdragen met de lokale bevolking waren, of een minimale aanwezigheid van een koloniaal bestuur. Stanley was al sinds 1882 in het geheim dergelijke verdragen voor de A.I.C. aan het afsluiten, terwijl hij ogenschijnlijk enkel handelsposten oprichtte. In 1887, nog geen twee jaar na de Conferentie van Berlijn, leidde Stanley een rampzalige expeditie die leek erop gericht te zijn om Emin Pasha te ontzetten, maar in werkelijkheid ook mikte op gebiedsuitbreiding richting Soedan en Oeganda. In 1894 slaagde men erin om via een ruil (voor een nooit gebouwde spoorweg over Kongolees grondgebied) de 'Lado-enclave' aan te hechten. Het was geen echte exclave of enclave maar een gebiedsuitbreiding die toegang tot de Witte Nijl gaf, en die in 1910 werd teruggegeven.

In het Zuiden wel een heel stuk later toegevoegd aan het grondgebied, 'la botte du Katanga'. Door de meren in die buurt was het lang niet altijd duidelijk tot welk afwateringsbekken een plaats behoorde, Kongo of Zambezi. Britten en Belgen trachtten daarom in een opbod verdragen af te sluiten. Umberto I, koning van Italië, zou als scheidsrechter tussen de twee partijen zo een grens van Noord naar Zuid hebben getrokken op de lengtegraad 28° 35' E, om het pleit te beslechten in 1894. In 1911 -1914 moest een gemengde Brits-Belgische grenscommissie die grens her en der corrigeren, omdat men toch inzicht kreeg in de hydrografie van het gebied. Nog in 1931 en in 1958 werden er grenscommissies georganiseerd voor het gebied tussen Mweru- en Tanganikameer, wat meer naar het Noorden. In dat gebied werd in 1965 zelfs nog de Zambiaanse onderwijsminister een dag lang per ongeluk door Katangese grenswachten gearresteerd; men wist duidelijk niet waar de grenzen lagen...

Verder was er tijdens de gesprekken in Versailles in 1918-1919 een poging om een stukje van noordelijk Angola toe te voegen aan Belgisch Kongo, maar dat mislukte aan de onderhandelingstafel. En ook vandaag zijn er nog grensbetwistingen, zo wordt het Rukwanzi-eiland op het Albertmeer zowel door de DRC als Oeganda geclaimd, en vond er in 2007 een militair grensconflict plaats.

Over de Belgische provinciegrenzen en hun ontstaan, is hier al eerder een vraag verschenen en beantwoord.

 

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door EOS vzw