Waarom duurt het zo lang voor er een vaccin tegen COVID-19 is?

Chris, 35 jaar
15 april 2020

Er is nog geen vaccin tegen COVID-19 en het probleem is dat er niemand immuun voor is. Het vaccin zou pas volgend jaar (in de zomer) beschikbaar zijn. Bij de Mexicaanse griep in 2009 (destijds een nieuwe griepvariant) was het vaccin datzelfde jaar nog beschikbaar. Hoe komt het dat dit bij COVID-19 zo lang duurt voor er een vaccin tegen beschikbaar is? Indien het vaccin af is, moet dan de hele bevolking ingeënt worden tegen covid-19 of dezelfde personen als tegen de gewone griep? En zouden er ook zo lang maatregelen (social distancing) nodig zijn en lopen we zolang ook gevaar?

Antwoord

Een vaccin tegen de Mexicaanse griep (H1N1), Influenza A, moet niet als een volledig nieuw vaccin worden gezien, het is min of meer een variant op het jaarlijks griepvaccin.

Het virus dat COVID-19 veroorzaakt is wel een totaal nieuwe virus (wel vergelijkbaar met SARS maar daartegen werd geen vaccin ontwikkeld omdat het vanzelf is verdwenen). Om een vaccin te ontwikkelen tegen een nieuw virus moeten er een aantal stappen doorlopen worden:

1. Fundamentele studie van de virus-eiwitten die zouden kunnen gebruikt worden als kandidaat-vaccin. Hiervoor worden de virussen gekweekt in celculturen (in vitro). De interessantste kandidaten voor SARS-CoV2 zijn de “spike” eiwitten aan de buitenkant van het virus, waarvan men weet dat ze aan de “ACE-2” receptor binden op menselijke cellen.

2. Kandidaat-vaccins: men kan de eiwitten uit celculturen gaan opzuiveren of men kan ze op de “recombinant” biotechnologische wijze laten aanmaken door bacteriën (in vitro). Deze eiwitten vormen de basis van het vaccin (eventueel zouden ook verzwakte virusdeeltjes kunnen gebruikt worden).

3. Pre-klinische testing

Een kandidaat-vaccin kan ook gevaarlijk zijn en in plaats van bescherming bieden juist mensen ziek maken. Het is daarom belangrijk om kandidaat-vaccins eerst in proefdieren te testen op hun veiligheid. Het best is dat je ook een proefdiermodel hebt waarin de effectiviteit van het vaccin kan testen – leidt het wel tot de verwachte immuunrespons en wordt het virus daarmee uitgeschakeld? Het probleem hier is dat men nog geen goed proefdiermodel kent. Voor griep kan men fretten gebruiken omdat deze dieren ook via niezen mekaar kunnen besmetten en gelijkaardige ziektesymptomen vertonen als mensen die griep hebben. Maar fretten blijken niet gevoelig te zijn voor COVID-19. Men denkt momenteel aan hamsters als proefdieren, of anders aan transgene muizen. Transgene muizen zijn muizen die genetisch gemodificeerd zijn zodat ze de menselijke virus-receptor, ACE-2, hebben op hun cellen. Maar transgene muizen maken duurt al meerdere maanden. Als je dan een geschikt proefdiermodel hebt, dan moeten de dieren gevaccineerd worden. Het duurt enkele weken voor men hiervan een effect kan verwachten. Vervolgens moeten de dieren besmet worden met het virus (bvb. via de neusholte), en dan moet men weer enkele weken wachten om te weten of de dieren al dan niet ziek worden. Vervolgens zijn er de analyses van de immuunrespons. Is die niet goed (genoeg), dan kan men van voren af aan herbeginnen met andere kandidaat-vaccins.

4. Klinische “trials” – testen van het vaccin in mensen. Hiervoor zijn er drie fasen:

4.1. Testen op enkele tientallen gezonde vrijwilligers om te zien hoe veilig het is en of er geen ongewenste effecten zijn (de mensen worden enkele weken of maanden opgevolgd)

4.2. Testen op enkele honderden mensen voor effectiviteit, best mensen die een hoog risico hebben op de ziekte (bvb. gezondheidswerkers en ouderen), opvolging ...

4.3. Testen op enkele duizenden mensen voor effectiviteit en veiligheid, opvolging ...

Hieruit moet blijken of het vaccin veilig is, een sterke immuunrespons geeft, en beschermt tegen infectie met het virus. In de praktijk blijken heel wat kandidaat vaccins in een van deze fasen te sneuvelen.

5.     Regulatoire goedkeuring: elk nieuw geneesmiddel of vaccin dat men in mensen wil toepassen moet door een strenge keuring passeren. Experten controleren alle gegevens en kunnen bijkomende gegevens eisen vooraleer goedkeuring te verlenen om het vaccin op de markt te brengen.

6.     Productie: er moeten vele miljoenen dosissen van het vaccin geproduceerd worden, op een kwaliteitsvolle wijze. Hiervoor heb je gespecialiseerde (grote) bedrijven nodig die dat aankunnen.

Het lijkt me duidelijk dat dit proces niet in een-twee-drie kan gebeuren. Er staat veel druk op onderzoekers omwille van het globaal belang van een vaccin, en er wordt ook goed samengewerkt tussen teams onderzoekers in verschillende landen. Maar het zou onverantwoord zijn om het proces teveel te willen versnellen omdat men geen gevaarlijk of inefficiënt vaccin wil gaan verdelen op grote schaal.

 

 

Reacties op dit antwoord

  • 27/04/2020 - Chris (vraagsteller)

    Reden van deze vraag: dit lijkt het dodelijkste virus ooit te zijn en de beangstigende nieuwsberichten. Het virus zou voor een overreactie van het immuunsysteem zorgen. Het zou de longen aantasten alsook andere organen en zelfs bloed van de patiënten. Er komen veel covid-patienten op intensieve zorg en er sterven veel mensen aan, zelfs jonge, voorheen gezonde mensen.

  • 30/04/2020 - Chris (vraagsteller)

    Volgens een Duitse viroloog zou er een tweede golf van covid-19 komen die dodelijker zou zijn. Vergelijkbaar met de Spaanse griep in 1918.

  • 13/05/2020 - Chris (vraagsteller)

    Er is kans dat de coronamaatregelen nog zullen blijven duren tot er een vaccin is tegen corona, en dat kan nog lang duren. Het vaccin zou er pas volgend jaar zijn. Dan zouden we de regels nog meer dan een jaar moeten volhouden. -Minstens 1.5 meter afstand houden van andere mensen. Niet zoenen, ook niet knuffelen. -Afschaffen van evenementen (muziekfestivals, concerten, sportwedstrijden, kermissen, communies en andere feesten. -Sociale contacten beperken of vermijden. Met max. 4 personen contact mogen hebben en met afstand. -Zo veel mogelijk thuis blijven -Alleen voor essentiële zaken buiten komen (boodschappen doen, dieren verzorgen, aangevuld met eventueel wandelingen of fietstochten). -Uitstapjes en reizen verbieden of beperkt houden. -Bij voorkeur alleen een winkel binnen gaan en indien nodig, en max. 30 minuten winkeltijd. -Mondmaskers dragen (op openbaar vervoer zijn ze verplicht). Beperkt aantal mensen tegelijk toegelaten aan de kust, in dierentuinen, pret- en recreatieparken, winkels en shoppingcentra. -Het afwisselend openen en sluiten van winkels, horecazaken, kappers e.d.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Prof. Dr. Luc Bouwens

biomedische wetenschappen

Vrije Universiteit Brussel
Pleinlaan 2 1050 Elsene
http://www.vub.ac.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen