Waar komt de uitdrukking 'vlaggendienst' vandaan?

Frans, 69 jaar
1 maart 2020

Als men op DSM of een ander bedrijf dienst had van 8 tot 5 uur noemden men dit vlaggendienst waar komt die uitdrukking vandaan?

Antwoord

Het staat in geen enkel woordenboek, maar een zoektocht in oude kranten werpt wel een licht op de herkomst ervan.

In 1935 duikt de term in Nederlandse kranten op bij de beschrijving van de voorbereidingen van een wereldjamboree van scouts in Vogelenzang: de 'vlaggendienst' is één van de werkgroepen die de logistiek van het kamp voorbereidt, niet alleen door voor vlaggen en vlaggenmasten te zorgen, maar ook voor de ochtendrituelen rond de vlaggen. Even later duikt de term weer op bij de collaborerende Arbeidsdienst voor Meisjes (ADM) die zowel bij haar oprichting in 1942 als bij haar driejarig jubileum in 1944 bevestigt dat de dag voor de fabrieksmeisjes altijd begint om 8u met een 'vlaggendienst', een soort groet aan de vlag.

In 1935 duikt de term ook in Drente op, maar in een heel andere context: het is de wachtdienst voor huisartsen, in het bijzonder voor ongevallen. De Drentsche en Asscher Courant van 20 december 1950 verduidelijkt zelfs de herkomst van het woord: de plaats van een verkeers- of arbeidsongeval werd met een vlag (desnoods gemaakt van een kledingstuk) aangegeven voor de eerste hulpverlener, c.q. de arts met 'vlaggendienst' snel ter plekke te krijgen.

Vanaf 1949 wordt de term in de Limburgse mijnen gebruikt voor alwie, ondergronds of bovengronds, een werkdag van ongeveer 8 uren tijdens de daguren maakt, van 7u30 (of soms 8u) tot 16u30 (of soms 17u). Wie de personeelsadvertenties en artikels over arbeidsconflicten naleest, krijgt de indruk dat het aanvankelijk een privilege voor oudere mijnwerkers was, maar zeker in de jaren 1960 als een aantrekkelijk alternatief voor 2- of 3-ploegenstelsels werd. Het bleef evenwel jargon, zodat dezelfde krant herhaaldelijk (bv. op 6/11/1976) moest aan haar lezers de term moest toelichten. Vanaf 1963 werd de term enkel in Limburg in dezelfde betekenis, maar ook voor andere sectoren gebruikt: eerst voor een papierfabriek nabij Sittard, vanaf 1978 ook voor de DSM.

De herkomst is niet bewezen, maar laat zich wel raden: het is een dienstregeling die begint op het moment van het traditionele ochtendritueel bij een vlag.

Reacties op dit antwoord

  • 30/03/2020 - Frans (vraagsteller)

    Bedankt voor de uitleg. Frans

  • 30/03/2020 - Frans (vraagsteller)

    Bedankt voor de uitleg. Frans

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Dr. Karl Catteeuw

Geschiedenis van opvoeding en onderwijs, Roemeens, muziek

Katholieke Universiteit Leuven
Oude Markt 13 3000 Leuven
https://www.kuleuven.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2021
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen