Wanneer is 'seffens' en waarom staat het niet in het woordenboek?

Toon, 74 jaar
1 december 2018

Seffens: een tijdsbepaling. Het is voor ons, van de Zuidelijke Nederlanden, ongeveer van nu tot binnen een kwartier. In het Noorden spreekt men van 'straks' maar dat is voor ons ongeveer binnen een half uur of langer. waarom word dat woord niet opgenomen in het woordenboek. Het staat er wel in maar 'Belgisch'.

Antwoord

Beste Toon,

Het woord seffens staat zowel in de dikke Van Dale als in Van Dale Hedendaags Nederlands. Ik bedoel: de recentste online versies van die Woordenboeken. In de dikke Van Dale wordt seffens uitgelegd als "dadelijk, aanstonds" (BE, spreektaal) en in Van Dale Hedendaags Nederlands als "straks, dadelijk" (BE; informeel). Het lijkt er dan inderdaad op dat dat iets minder snel is dan wat een doorsnee-Vlaming met seffens bedoelt. Beide woordenboeken van Van Dale zijn dus inderdaad niet nauwkeurig genoeg. In Prisma Handwoordenboek Nederlands (2009) is de informatie iets beter: "(BN, spreektaal) 1. direct, aanstonds, onmiddellijk; 2. "straks, strakjes, (zo) dadelijk". Zo is duidelijk dat je met seffens twee kanten op kunt: direct, aanstonds, onmiddellijk zijn in de tijd dichter bij het spreekmoment gelegen dan straks, strakjes, (zo) dadelijk. Ook in mijn (samen met Siegfried Theissen) Woordenboek voor correct taalgebruik (2004) is de informatie bij seffens duidelijker dan in Van Dale: "direct, dadelijk, aanstonds, onmiddellijk; straks, strakjes".

Je vraag is ook: "Waarom wordt dat woord niet opgenomen in het woordenboek? Het staat er wel in maar 'Belgisch'.". Van Dale is wel vaker een beetje nonchalant in de beschrijving van betekenissen van Belgisch-Nederlandse woorden. Er staat dan vaak één betekenis, maar niet de volledige beschrijving van het gebruik van zo'n woord in Vlaanderen. Dat komt doordat Van Dale in oorsprong een Nederlands woordenboek is (in Nederland gemaakt voor Nederlanders), waar in de loop van de geschiedenis voor de aardigheid wat Vlaamse woorden in uitgestrooid zijn. Men probeert dat nu geleidelijk aan te passen en de Belgisch-Nederlandse woordenschat er systematisch aan toe te voegen. Maar men slaagt daar niet helemaal in, omdat er op dit ogenblik eigenlijk geen volwaardig woordenboek bestaat van de Belgisch-Nederlandse taalbijzonderheden (woordenschat), waaruit men de nodige informatie zou kunnen halen. Of ja, toch wel. Sinds 1981 beschikken we over Nijhoffs Zuidnederlands Woordenboek van Walter de Clerck (Martinus Nijhoff, 's-Gravenhage / Antwerpen). Daarin staan zelfs vier verschillende gebruiksmogelijkheden van seffens in Vlaanderen: "1. Ter aand[uiding] dat een handeling, een gebeurtenis enz. aanstonds, onmiddellijk, zonder talmen, zonder enige tussenpoos plaatsvindt: direct, aanstonds, onmiddellijk; meteen; soms bep[aald]: vlug, spoedig; in de verb[inding] nu seffens, nu meteen, terstond. [...] 2. Ter aand[uiding] dat een handeling, een gebeurtenis ens. over niet al te lange tijd zal plaatsvinden: straks, strakjes; (zo) dadelijk. [...] 3. Ineens, opeens, eensklaps. [...] 4. Tegelijk [...]." Overigens staan die betekenissen ook (bijna) allemaal, ongever op dezelfde manier beschreven (maar niet in dezelfde volgorde) in het Woordenboek der Nederlandse Taal. Met een kleine moeite zou Van Dale dus aangevuld kunnen worden. Op basis van wat ik nu bij elkaar gezocht heb, heb ik voor een (hopelijk ooit tot stand komende) nieuwe uitgave van mijn Woordenboek voor correct taalgebruik (samen met Siegfried Theissen), het volgende als informatie in het lemma seffens:

[ook in NL] (vero.) ♦
1)
(zonder tussenpoos plaatsvindend) direct, onmiddellijk, meteen; gauw, snel, vlug, spoedig;
2)
(over korte tijd plaatsvindend) straks, strakjes, (zo) dadelijk;
3) (vero.) ♦
(onverwacht plaatsvindend) ineens, opeens, plots, plotseling, plotsklaps;
4) (vero.) ♦
(op hetzelfde moment plaatsvindend) tegelijk, tegelijkertijd.

Daarbij geef ik met "[ook in NL] (vero.)" aan dat seffens in die vier betekenissen ooit ook in Nederland gebruikelijk was, maar vandaag niet meer en met "(vero.)" bij nr. 3 en 4 dat seffens in die twee betekenissen ook in Vlaanderen nu verouderd is.

De beschrijving van de Belgisch-Nederlandse bijzonderheden in Van Dale is vandaag nog steeds eerder intuïtief dan systematisch en consequent. Dat seffens als 'Belgisch' gekwalificeerd wordt in Van Dale, is natuurlijk logisch. In Nederland zegt men dat niet in de standaardtaal. In België soms wel. 

Ik denk ook dat je je afvraagt waarom men die kwalificatie 'Belgisch' niet weglaat, aangezien er alleen maar dat woord seffens is om naar een moment in de onmiddellijke toekomst te verwijzen, terwijl straks wat verder in de toekomst ligt. Ik heb hierboven aangetoond dat dat dus niet klopt. Je kunt in het Nederlands perfect naar een moment verwijzen in de onmiddellijke toekomst: direct, onmiddellijk, meteen. Er is dus in de standaardtaal geen directe behoefte aan het woord seffens. Met direct, onmiddellijk, meteen kom je er ook.

Met hartelijke groet,

Peter Debrabandere

 

 

Reacties op dit antwoord

  • 03/12/2018 - Toon (vraagsteller)

    Dank. Toon.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2018
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen