Wat is nu eigenlijk populisme?

Luc, 33 jaar
5 november 2018

De term wordt te pas en te onpas gebruikt, maar wat is het nu eigenlijk concreet? Is het enkel een term die bruikbaar is voor politiek gerelateerde zaken of ook andere zaken?

Antwoord

Beste Luc,

Een interessante en actuele vraag, die ik zo neutraal en evenwichtig mogelijk zal proberen te beantwoorden.

Het woord populisme (van het Latijnse woord 'populus', wat volk betekent) wordt vaak te pas en te onpas gebruikt in het politieke debat. Er bestaat daarom nogal wat onduidelijkheid over de juiste betekenis van dit geladen woord. Over wat populisme precies inhoudt, bestaat discussie. Maar de meeste wetenschappers zijn het eens dat bij populisme het onderscheid tussen het 'gewone' volk en de elite centraal staat: de populist claimt het op te nemen voor het 'echte, zuivere' volk tegen de 'corrupte' economische of politieke elite. Over het algemeen kun je stellen dat wanneer een politicus zich afkeert van het huidige establishment, steeds verwijst naar de volkswil, zich als een charismatisch leider opstelt en beroep doet op eenheid en vaderlandsliefde, je kan spreken over een populist.

Gelet op de timing van je vraag vermoed ik dat je dit woord hebt opgevangen in de nieuwsberichten over de Braziliaanse presidentsverkiezingen? De net verkozen Jair Bolsonaro wordt inderdaad door velen als een populist beschouwd. Men argumenteert dat Bolsonaro met zijn campagne handig op de hoop en de angst van de bevolking inspeelde: hij schiep wantrouwen in het huidige politieke systeem en de mainstream media. Een politieke strategie waarin populisten erg bedreven in zijn.

Maar laat je niet vangen: er bestaan populisten aan zowel de rechter- als de linkerzijde van het politieke spectrum. In Vlaanderen krijgen politieke figuren zoals Filip De Winter (Vlaams Belang) of Peter Mertens (PvdA) vaak het label van populist opgeplakt. Ook elders in de wereld komt het fenomeen voor, bv. de Amerikaanse politici Donald Trump en Bernie Sanders worden vaak als populist bestempeld. Er zijn zelfs politici die zichzelf met trots een populist noemen en de term recupereren als geuzennaam. Er gaan ook stemmen op om van populisme een positief verhaal te maken (bv. David Van Reybrouck in zijn pamflet 'Pleidooi voor populisme'). 

Bovendien is populisme niets nieuws en heeft het - zoals je zelf al aangaf - ooit andere betekenissen gehad. Hoewel het vandaag een eerder negatieve connotatie heeft, bestond er in het oude Rome reeds een politieke fractie 'populares' die het in de senaat opnam voor 'het plebs', het gewone volk. In de jaren 1930 vormden er zich populistische bewegingen die apolitiek waren en als doel hadden diverse kunstvormen toegankelijk te maken voor het brede publiek.

Je kan je nog verder verdiepen in het onderwerp door één van de vele boeken over populisme te lezen. Het boekje 'Populisme' van Cas Mudde uit de reeks 'Elementaire Deeltjes' is een goede start.

Met vriendelijke groeten
Bart

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2018
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen