Waarom wordt bruto met één t geschreven, terwijl netto met twee t's geschreven wordt?

Laurens, 29 jaar
16 oktober 2018

Het is duidelijk waarom netto met twee t's geschreven wordt, anders zou het immers "nee-to" zijn. Maar waarom wordt bruto dan niet met twee t's geschreven? Het is immers niet "bruu'to".

Antwoord

Beste Laurens,

De uitspraak in het Nederlands is wel degelijk /bruu-to/ (in fonemische notatie: /'bryto/), met dezelfde klinker als in de Nederlandse woorden vuur en fuut, fonetisch genoteerd als /y/.

Het woord bruto is in het Nederlands voor het eerst opgedoken in een Nederlandse tekst in het jaar 1599. Zie daarvoor het Chronologisch woordenboek van Nicoline van der Sijs. Het zou natuurlijk kunnen dat het woord al eerder in gesproken taal of in een nu verloren gegane tekst voorkwam, maar dat kunnen we natuurlijk niet bewijzen. Wel kwam het woord bruto vanaf de 17e eeuw regelmatig in het Nederlands voor. In die eeuw heeft het woord zich dus zeker in het Nederlands gevestigd.

Het woord bruto is ontleend aan het Italiaanse woord bruto (= 'ruw, onverstandig') of brutto (= 'onzuiver, vuil, lelijk'). Beide Italiaanse woorden bruto en brutto zijn vormvarianten van elkaar met licht verschillende betekenis. Ze stammen allebei af van het Latijnse woord brutus (= 'zwaar'). Zie hierover het Etymologisch woordenboek van het Nederlands van Marlies Philippa e.a.

De eerste klinker van het Latijnse woord brutus is dezelfde klinker als in het Nederlandse woord broek, fonetisch genoteerd als /u/. Het Italiaans heeft die klank /u/ behouden in bruto en brutto. Het Frans heeft er brut met /y/ van gemaakt. Die overeenkomst tussen Latijn/Italiaans /u/ en Frans /y/ heb je wel vaker. Latijn natura en Italiaans natura met /u/ tegenover Frans nature met /y/. Latijn murus en Italiaans muro met /u/ tegenover Frans mur met /y/. In de vroege middeleeuwen heeft ook het Nederlands aan het Latijn de woorden muur en natuur ontleend, waarbij de Latijnse /u/ in het Nederlands /y/ geworden is. Daarbij kan invloed van het Frans (met /y/) een rol gespeeld hebben. Maar evenzeer is de verschuiving van /u/ naar /y/ bij de overgang van Germaans naar Nederlands bekend. Zo werd Germaans hus met lang uitgesproken /u/ huus met lang uitgesproken /y/ (later huis). Hetzelfde is gebeurd met mus à muus (later muis) en met tun à tuun (later tuin). Op die manier is de overgang van Latijnse woorden met /u/ naar Nederlandse woorden met /y/ ook te verklaren. De klankverschuiving van Latijn /u/ naar Nederlands /y/ is dan een verschuiving die gewoon meedoet met de verschuiving van Germaans /u/ naar Nederlands /y/.

Dat de /u/ in Italiaans bruto of brutto in het Nederlands /y/ geworden is hoeft dus niet te verwonderen. Misschien heeft ook het Frans (waarin brut met /y/ uitgesproken wordt) een rol gespeeld bij het verschijnen van de klinker /y/ in het Nederlandse bruto. Het is overigens best mogelijk dat het Frans de Latijnse /u/ naar een Franse /y/ heeft laten verschuiven precies onder invloed van de Germaanse taal van de Franken, de veroveraars van Frankrijk. De Franken spraken Frankisch, de voorloper van het Nederlands. In het Frankisch zien we het verschijnsel van het verschuiven van Germaans /u/ naar /y/. Wellicht heeft het Frans dat gewoon overgenomen.

Met vriendelijke groet,

Peter Debrabandere

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Docent Peter Debrabandere

Nederlands Specialismen: Nederlands (algemeen), Nederlands in België (Belgisch-Nederlands), Standaardnederlands, taalnormen, taalzorg, taaladvies

Katholieke Hogeschool Vives
Doorniksesteenweg 145 8500 Kortrijk
http://www.vives.be

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door EOS vzw