Is het groter worden van een gummibeer in water een voorbeeld van osmose?

Joke, 33 jaar
21 maart 2018

In het kader van een lerarenopleiding zou ik graag een proef gebruiken om het proces van osmose meer tastbaar te maken. Op internet vind ik een leuk en gemakkelijk proefje terug met gummiberen. Leg je een gummibeer overnacht in water, dan neemt deze water op en wordt hij ongeveer 5 maal groter. Nu vroeg ik me af of dit een 'echt' voorbeeld van osmose is, of een vereenvoudiging? Mag ik de rand van de gummibeer beschouwen als een semipermeabel membraan? Treedt er een evenwicht op?

Antwoord

Dag Joke,

In koud water zal de gelatine zich als een "netwerk" gedragen: de verschillende gelatine-moleculen plakken bij wijze van spreken aan elkaar en houden het snoepje samen. In warm water lost het gelatine op en gaat de structuur verloren, dus in wat volgt ga ik uit van koud water.

Je zou het gelatine-netwerk kunnen voorstellen als semipermeabel membraan, maar dit is slechts een benadering: ik vermoed dat suikermoleculen dicht bij het oppervlak ook gewoon kunnen ontsnappen uit de gummibeer en in dat opzicht kan je niet spreken van pure osmose. Osmose speelt een rol, maar er is meer aan de hand.

Gelatine is namelijk een eiwit en bevat heel wat polaire chemisch groepen in zijn structuur. Dit zorgt ervoor dat niet enkel de suikermoleculen water zullen aantrekken, maar ook het gelatine (het membraan in dit voorbeeld). Dit vasthouden van water in het netwerk heeft eerder te maken met de oplosbaarheidsparameters van gelatine dan met osmose.

De situatie is dus complexer dan je zou verwachten voor zo'n "simpel" snoepje, maar ik zou zeggen dat je vanuit didactisch oogpunt deze proef toch kan uitvoeren. Je zou dan kunnen zeggen dat osmose één van de processen is waardoor gummiberen zwellen in water. Willen de studenten meer weten, dan kan dit meteen een leuke GIP worden of een reden om chemie te gaan studeren natuurlijk ;-).

Vriendelijke groeten en veel plezier
Geert-Jan Graulus

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

prof. dr. Geert-Jan Graulus

(Bio)chemie Eiwitgebaseerde materialen Weefselregeneratie biosensoren

Universiteit Hasselt
Agoralaan Universitaire Campus-gebouw D BE-3590 Diepenbeek
http://www.uhasselt.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2021
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen