Heeft bewusteloos vallen een doel of voordeel?

Guy, 56 jaar
14 september 2017

Sommige mensen “vallen van hun stokje” als ze bloed of ernstige verwondingen zien. Welke bedoeling heeft de natuur daarbij bedacht? Wat is het voordeel van bewusteloos vallen in zo'n situatie?

Antwoord

Dit is inderdaad een belangrijk probleem, dat voorkomt bij 20% - 45% van de medische studenten (respectievelijk mannen en vrouwen).

Fysiologisch wordt syncope (flauwvallen) gekenmerkt door een tijdelijk verminderde doorbloeding van de hersenen - de hersenen vallen uit. Het is interessant om vast te stellen dat bewusteloos vallen niet bij andere dieren voorkomt. Ook interessant is dat het niet voorkomt bij zittende of liggende houding, maar enkel wanneer men rechtstaat. Dit heeft te maken met het feit dat mensen rechtoplopen, wat de doorbloeding van het hoofd moeilijker maakt als gevolg van de zwaartekracht. De meeste andere dieren lopen op vier poten en hebben hun hart op bijna dezelfde hoogte als hun hersenen. Maar waarom vallen giraffen of struisvogels dan nooit in zwijm?

Heeft het flauwvallen bij mensen een evolutionair voordeel? Hierover werden reeds heel wat hypothesen voorgesteld. Ze zijn echter zeer moeilijk of niet te bewijzen. Hier geef ik er enkele:

1) Paleolithische hypothese: reeds vroeg in de evolutie van de mens werden er oorlogen, of "raids" gevoerd. Flauwvallen bij het zien van gewapende agressoren en bloed, zou de niet-vechtende leden van een groep (jongeren en vrouwen), die toch niet hard genoeg zouden kunnen weglopen, beschermen. Flauwvallers zouden dus eerder overleven bij dergelijke gewelddadige confrontaties. Sommige dieren doen zich in stress-situaties voor als dood opdat hun agressor zijn aandacht zou verliezen, maar in deze gevallen (opossum bvb.) blijft het zich dood houdende dier wel bij bewustzijn. Chimpansees, die ook agressief gedrag kennen tussen groepen, vallen niet flauw. Dus hebben we voor deze hypothese verder geen bewijs.

2) Bloedstollingshypothese: wanneer iemand een ernstige bloeding oploopt bij een verwonding, zou het een voordeel kunnen zijn om de bloeddruk te verlagen zodat er minder snel bloedverlies optreedt. Bij mensen schijnt dit in de praktijk echter een averechts effect te hebben, bvb. omdat de gewonde zich niet kan (laten) helpen.

3) Zelfbehoudreflex van de hersenen: onze hersenen vereisen een zeer grote en constante bloedtoevoer om te werken, ze verbruiken het meeste zuurstof en nutriënten van al onze organen, en hebben geen eigen energiereserve. Wanneer de hersenen een groot probleem (stress, emotie, pijn ...) ondervinden, kunnen ze zichzelf beschermen door bewusteloosheid omdat a) het energieverbruik van de hersenen daardoor tijdelijk vermindert en b) het lichaam plat komt te liggen waardoor de bloedtoevoer naar de hersenen verbetert aangezien er geen zwaartekracht-effect meer is. Dat deze reflex enkel bij mensen voorkomt is te verklaren door het feit dat mensen een buiten verhouding groot hersenvolume hebben. Bovendien zitten die hersenen in een kritische positie waarbij de zwaartekracht de bloedtoevoer bemoeilijkt,  als gevolg van de tweevoetigheid (rechtoplopen). Deze hypothese lijkt me de meest waarschijnlijke.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2017
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen