Is WO II voor een groot deel te wijten aan het Verdrag van Versailles?

Gert, 28 jaar
7 mei 2016

Antwoord

Dit is een eindeloze vraag. Je moet voor Wereldoorlog II een onderscheid maken tussen de verschillende situaties

- Europa: het Verdrag van Versailles had meerdere aspecten
=> economisch: herstelbetalingen vanuit Duitsland naar Frankrijk en België, die zwaar te lijden hadden gehad onder de oorlog
<=> Dawesplan (1925): grotendeels weggewerkt
=> economisch: bezetting van het Ruhrgebied, de belangrijkste industriële zone van Duitsland (1923): vernederend voor Duitsland, ook aan de basis van de nog altijd door de Duitsers gevreesde hyperinflatie

=> geopolitiek: Duitsland verliest weinig grondgebied (dat is toch de stelling van Henry Kissinger) en kon relatief ongeschonden zijn bewapening herstellen
=> intern-politiek: Duitsland was vooral verdeeld door opstanden in het leger en de onverwerkte trauma's uit het Keizerrijk: Duitsland was autoritair geregeerd onder Bismarck en Wilhelm I/II, maar kende ook een grote arbeidersbeweging; aan het einde van de oorlog radicaliseerde een deel daarvan (Rosa Luxemburg, Karl Liebknecht, communistische partij); daartegenover stond een conservatief amalgaam van groepen, die vonden dat ze verraden waren door de communistische opstanden en muiterijen in eigen land, en eigen naar een nog conservatiever regime wilden; Duitsland zat gevangen tussen een progressieve burgerij in grote steden (Hamburg, Berlijn) en aan de andere kant de basis voor een militaristische revanche; In Duitsland na 1919 had de overheid geen geweldmonopolie: milities van alle kanten (onder andere de Stahlhelm, die bestond uit ontevreden oudstrijders) liepen gewapend rond

Eigenlijk was het Verdrag van Versailles voor Duitsland geen onoverkomelijk struikelblok an sich, maar werd het dat wel gezien de interne politieke situatie. Het land moest in één klap van een autoritair regime naar een moderne democratie. Landen als Italië (lang proces onafhankelijkheid: 1849, 1856, 1860, 1870), Frankrijk (1871 val Napoleon III)  hadden daar veel langer over gedaan. De nazi's plukten de vruchten van de economische ontreddering, zowel voor als na 1929 (dan natuurlijk nog sterker). Ze bespeelden de massa via eenvoudige vijandbeelden (communisten, joden; wij treffen geen schuld). Het was vooral de politiek onstabiele situatie die leidde tot de machtsgreep van Hitler. Hij veroverde nooit de meerderheid, maar vond wel altijd conservatieve coalitiepartners. Htiler richtte zich tot een gefrustreerde massa en hield hen het schrikbeeld van het communisme voor. Ook zonder het Verdrag van Versailles was dat mogelijk geweest. Ook andere Europese landen kenden een zeer sterke extreemrechtse stroming (Frankrijk: Action Française; België: Rex, rechtervleugel katholieke partij, VNV, Verdinaso; Italië: Mussolini). Maar de specifieke Duitse politieke geschiedenis maakte dat het land veel kwetsbaarder was voor een machtsovername. Door zich op te stellen als ideologische tegenstander van de communisten kon Hitler mobiliseren tegen een externe vijand. Had Hitler enkel "oorlog met Frankrijk en België" als slogan gebruikt, dan was hij nooit opgevallen tussen de anderen. Essentiëler is dat de nazi's via straatgeweld en intimidatie de grondslagen van de rechtsstaat konden weghalen.

- Azië: een conflict tussen Japan en de andere machten was zeer waarschijnlijk; de Japanse expansie (invasie en bezetting van China, ook vandaag nog pijnlijke herinnering tussen beide landen) was al veel langer bezig (cf. 1905: overwinning tegen Rusland) en ging verder terug dan het Verdrag van Versailles

=> Het koppelen van het Europese en Aziatische theater zorgt voor de Tweede Wereld-oorlog
 

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Prof. dr. Frederik Dhondt

Rechtsgeschiedenis, Geschiedenis van het internationaal recht, geschiedenis van de internationale betrekkingen, 18de eeuwse geschiedenis, Franse geschiedenis; grondwettelijke geschiedenis, 19de-eeuwse politieke geschiedenis

Universiteit Gent

http://www.ugent.be

Zoek andere vragen

© 2008-2019
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen