Bestaat er een "geschiedenis" of "evolutie" van emoties?

Marianne, 49 jaar
7 juli 2014

Gisteren bezocht ik de voorstelling "Perhaps all the dragons" van Berlin tijdens de Zomer van Antwerpen. Tijdens deze voorstelling krijg je, afhankelijk van de eerste stoel die je kiest, een aantal verhalen voorgeschoteld van mensen uit verschillende culturen en achtergronden. Mijn laatste verhaal was dat van een Spaanse stierenvechter, die beschreef hoe mooi het stierenvechten wel is.
Zelf ben ik een grote dierenvriend en voorvechter van dierenrechten, dus was dit verhaal wel even slikken voor mij. Maar het merkwaardige was, dat die man duidelijk een groot respect voor de stier, die hij te doden had, betoonde.
Zijn verhaal bleef door mijn hoofd spoken en ik vraag me daarom af: het uitgangspunt van die stierenvechter schijnt te zijn: "respect voor je tegenstander, maar overwin hem" terwijl mijn uitgangspunt is: "medelijden, geen enkel levend wezen hoeft te lijden als dit vermijdbaar is" - en ik had onmiddellijk een gevoel dat "mijn" uitgangspunt een stap verder stond dan die van de Spaanse stierenvechter, maar is daar een redelijke verklaring voor? Bestaat er zoiets als een evolutie van emoties of waardeoordelen ? Waarop zijn die dan gebaseerd?

Antwoord

Dag Marianne,

Eerst en vooral: leuk dat je de Berlin-voorstelling bezocht hebt! (Zelf geen belang bij hoor.) Stierengevechten is zo'n verschijnsel dat we in het noordelijke deel van Europa meestal als verwerpelijk beschouwen (en in veel gebieden in Spanje is het ook verboden om de stier te doden). Nochtans wordt het vaak vergeleken met dans en choreografie (wat niet kan gezegd worden van de vossenjacht in Engeland). Het gaat om een oeroude traditie waarbij rituelen tussen mens en dier uitgespeeld worden en zoals je zelf hebt vastgesteld, gaat dat gepaard met een respect voor de 'tegenstander', ook al staat al van bij het begin ongeveer vast dat die het loodje zal leggen. Het centrale begrip is 'respect' en daarnaast ook 'ritueel'. Respect voor de tegenstander, bij uitbreiding elk levend wezen en elk deel van het universum. Een mooi voorbeeld van hedendaags 'respect' kan je vinden in de uitzending <http://dewerelddraaitdoor.vara.nl/De-Koe.4953.0.html> Het gaat om een gelijkaardig soort respect dat we vroeger uitten door het helemaal opeten van een beest, maar ook de dankgebeden die uitgeproken worden 'voor deze spijzen'. In die zin reikt het begrip 'respect' verder dan 'medelijden'. Het houdt namelijk ook de idee in zich dat nodeloos lijden moet vermeden worden. En er bestaat altijd de kans dat het beest het toch wint, in stierengevechten of in een meer 'theatrale' vorm wanneer de president van Amerika elk jaar weer voor Thanksgiving Day één kalkoen redt uit de oven (kalkoen wordt daar op Thanksgiving gegeten zoals bij ons bij Kerst).

Het gaat dus niet zozeer om een evolutie van waarde-oordelen, maar vooral om verschillen in culturele tradities (zoals ze in China hondenvlees lekker vinden, en in Vilvoorde paardenbiefstuk, wat je niet aan een Brit of Amerikaan moet proberen voorschotelen). Dat gaat heel ver, die culturele tradities, verder dan vlees van sommige beesten wel of niet eten en de 'redelijke verklaringen' en 'waardeoordelen' zijn soms heel moeilijk te verantwoorden in de ogen van sommige culturen. Vrouwenbesnijdenis is een goed en pregnant voorbeeld. Lijkt voor ons onaanvaardbaar, maar zal bijv. net verdedigd worden in sommige Afrikaanse culturen omdat het eeuwenoude cultuur is en ook alleen al omdat het Westen zich ermee moeit. Dat niet-besneden vrouwen door de gemeenschap uitgesloten worden, is een extra probleem, natuurlijk.

We zijn ondertussen ver van de stierengevechten, maar ik hoop dat duidelijk is dat het om een complex gegeven gaat en dat gedachten over 'uitgangspunten' die 'een stap verder staan' soms heel relatief zijn, afhankelijk van de cultuur. Het gaat om positie kiezen en nemen en daarbij rekening houden dat andere posities daartegenover staan. Moeilijk! Moeilijk!

 

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

prof. dr. Ronald Geerts

theaterstudie, filmstudie

Vrije Universiteit Brussel
Pleinlaan 2 1050 Elsene
http://www.vub.ac.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen