Waarom is het Latijns schrift geen standaard?

Erik, 58 jaar
6 december 2013

Het Latijns schrift (zoals wij dat kennen) kan m.i. zonder probleem toegepast worden op talen met een ander schrift, zoals Grieks, Russisch, Japans, zelfs Arabisch, enz. In Rusland en Japan bv. gebruiken ketens van internationale merken, winkels, hotels e.d. trouwens zonder problemen reeds ons Latijns alfabet.
In het kader van standaardisatie en vereenvoudiging zou dit het lezen en schrijven (zonder begrijpen evenwel) van talen met een ander schrift alvast een stuk makkelijker maken. Waarom geen algemene "schriftstandaard"?

Antwoord

Beste Erik,

Dat is makkelijker gezegd dan gedaan.

Het is, om te beginnen, helemaal niet waar dat het Latijnse schrift zonder problemen toegepast kan worden op alle talen. Zelfs op talen die nu al het Latijnse schrift toepassen, is het Latijnse schrift niet zonder problemen toepasbaar. Het Latijnse schrift is eeuwen geleden ontworpen voor het Latijn en voor geen enkele andere taal dan het Latijn. (Nuance: het alfabet dat de Romeinen gebruikten, hebben ze via de Grieken en de Etrusken van de Feniciërs overgenomen; ze hebben het aangepast aan de behoeften van de Latijnse taal.) Het Latijnse schrift is dus geschikt gemaakt voor het Latijn, maar daarom nog niet voor elke andere taal. Het Latijnse schrift is geschikt voor het Latijn omdat de meeste lettertekens maar met één klank overeenkomen. Voor ons is wel vervelend dat de Romeinen bij het schrijven geen onderscheid maakten tussen korte en lange klinkers, maar voor hen zal dat wel geen probleem geweest zijn.

Door de uitstraling die het Latijn had tijdens de opkomst van de latere nationale Europese talen (Duits, Frans, Italiaans, Spaans, Portugees, Engels, Nederlands ...), hebben die nationale talen gewoon het Latijnse alfabet overgenomen. Op het moment dat begonnen werd met in het Nederlands te schrijven, was de Europese internationale geleerdentaal het Latijn. Daarom heeft het Nederlands het Latijnse alfabet in gebruik genomen. Hetzelfde geldt voor het Frans, Duits ... Maar het Latijnse alfabet was veel minder geschikt voor het Nederlands of het Frans of het Duits ... dan voor het Latijn zelf.

Als we nu kijken naar het Nederlands, dan zie je dat er veel meer klinkers zijn dan er klinkerletters zijn. Het Nederlands heeft veel meer klinkers dan het Latijn. We moeten dus voortdurend rare combinaties van letters maken om afzonderlijke klinkers op schrift zichtbaar te maken. We beschikken maar over de a, e, i, o, u en y. En daarbij hebben we nog het nadeel dat de i en de y dezelfde klinker voorstellen. We moeten lettercombinaties maken om bepaalde andere klinkers weer te geven, zoals oe en eu. De a, e, i, o en u gebruiken we afwisselend in open en gesloten lettergrepen om tien verschillende klinkers weer te geven. De a is een lange (palatale) a in een open lettergreep (bv. "later"), maar een korte (velare) a in een gesloten lettergreep (bv. "lat"). En komt een lange (palatale) a in een gesloten lettergreep terecht (bv. "laat"), dan moeten we de a dubbel schrijven. Dat systeem is zo ontwikkeld precies omdat het Latijnse alfabet niet geschikt is voor het Nederlands. Met de letter e is het nog erger gesteld. Die kan in het Nederlands drie klanken vertegenwoordigen. Let bv. op de uitspraak van de e in het woord "lesgeven". Drie verschillende e's.

De oplossing die het Nederlands gekozen heeft om een veertiental klinkers (om nog van de tweeklanken niet te spreken) met zes lettertekens weer te geven, is dan weer niet dezelfde oplossing die het Duits gekozen heeft om zijn eigen verzameling klinkers op schrift te zetten. En het Engels en het Frans doen het ook weer anders. In het Nederlands wordt de oe-klank weergegeven met oe, in het Duits met u. In het Nederlands wordt de uu-klank weergegeven met u (in open lettergreep) of met uu (in gesloten lettergreep). In het Duits wordt een ander trucje gebruikt: het umlautteken. De uu-klank wordt dus geschreven als ü.

Internationaal en dus wereldwijd hetzelfde Latijnse alfabet gebruiken is maar een halve oplossing om de communicatie wereldwijd te verbeteren. Het zorgt voor een grotere herkenbaarheid van letters, maar als iedere taal het Latijnse alfabet op aan andere manier gaat gebruiken om haar klanken op papier te zetten, blijft de chaos niet te overzien. We kunnen Chinees wel min of meer omzetten in het Latijnse schrift. Maar doen we dat dan volgens de Nederlandse interpretatie van dat Latijnse schrift? Of de Engelse? Of ...? Kijk maar naar het verschil tussen de Nederlandse, Engelse, Franse, Duitse transcriptie van het Russisch. Telkens weer anders. Владимир Владимирович Путин is in het Nederlands Vladimir Vladimirovitsj Poetin, in het Engels Vladimir Vladimirovich Putin, in het Frans Vladimir Vladimirovitch Poutine en in het Duits Wladimir Wladimirowitsch Putin. Om de Duitse weergave van de Russische naam te kunnen lezen, moet je weten hoe je in het Duits een w uitspreekt.

We zouden dan ook internationaal moeten afspreken om de zesentwintig letters van het Latijnse alfabet overal op dezelfde manier met een klank te laten overeenkomen. En dat is zo goed als onhaalbaar, bv. ook omdat een w in het Nederlands niet hetzelfde klinkt als in het Duits en ook niet zoals in het Frans. En dan vergelijk ik het Nederlands nog niet eens met een Aziatische of Afrikaanse taal.

Met vriendelijke groet,

Peter Debrabandere

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Docent Peter Debrabandere

Nederlands Specialismen: Nederlands (algemeen), Nederlands in België (Belgisch-Nederlands), Standaardnederlands, taalnormen, taalzorg, taaladvies

Katholieke Hogeschool Vives
Doorniksesteenweg 145 8500 Kortrijk
http://www.vives.be

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen