Hoe werd men keizer in het Romeinse Rijk, en was Caesar een keizer of dictator?

Stacey, 21 jaar
3 december 2013

Geachte heer/mevrouw,

Ik ben een lesvoorbereiding aan het maken over de Romeinse Republiek en wil met de leerlingen kijken naar de verschillende regeringsvormen die voorkomen in de tijd van Tarquinius ca. 500 v.Chr. tot de door van Augustus ca. 14 n.Chr. en de regeringshoofden die hierbij hoorde.
Nu heb ik vier regeringsvormen kunnen onderscheiden, namelijk een monarchie, republiek, dictatuur en keizerrijk.
Omdat ik het verschil tussen een monarchie en een keizerrijk niet specifiek kon verklaren heb ik geprobeerd via literatuur en het internet het verschil tussen beide te vinden. Hieruit bleek dat het enige verschil tussen beide de machtsverhouding bleek te zijn; keizer = machtiger dan koning. Nu weet ik dat een monarchie overgeleverd wordt op erfrecht, maar begrijp ik niet 'hoe je keizer kunt worden.' Dit was dan ook mijn eerste vraag.
Een tweede vraag die de tekst bij mij opriep was dat Caesar benoemd werd tot dictator voor het leven, echter stamt het woord keizer wel van zijn naam af? Mijn tweede vraag was dan ook of Caesar nu dictator of keizer was en of hij dan een dictatuur of keizerrijk als regeringsvorm hanteerde?

Met vriendelijke groet,
Stacey Faaij

Antwoord

Een keizerrijk is een vorm van monarchie: een staatshoofd, voor het leven benoemd, wiens titel overerfbaar is. Hoewel de staatsvorm die Caesar en Augustus installeerden in alles leek op een koninkrijk (alle macht in één persoon, voor diens leven, overerfbaar) hadden de Romeinen een uitgesproken afkeer van de term koning (rex), zodat ze nieuwe omschrijvingen zochten. Ze vonden die in andere titels

Ook keizer wordt je normaal door geboorte of adoptie, maar meer dan bij koninkrijken worden daar uitzondernigen op gemaakt met verkiezingen. Bij de Romeinen werd bij opvolgingsproblemen een keizer gekozen door edelen, en in het Heilige Roomse Rijk werd de keizer zelfs in principe verkozen onder de Duitse koningen ('keurvorsten', vorsten die kunnen kiezen), hoewel de regerende keizer meestal zijn oudste zoon als opvolger naar voren werd geschoven als kiesbare kandidaat.

Er circuleerden aanvankelijk heel wat synoniemen, wat ertoe leidde dat de titel in verschillende talen helemaal anders klinkt (kaiser, empéreur, tsar):

  • Caesar was eerst dictator tijdens zijn leven. Pas na zijn dood kreeg die titel een kwalijke bijklank.
  • Augustus, die hem uiteindelijk opvolgde, werd officieel aangeduid met de afkorting van zijn voornaamste staatsfunctie, 'princeps senatus' (senaatsvoorzitter, dat later leidde tot ons woord 'prins').
  • Vanaf Tiberius, de directe opvolger van Augustus, kwamen verschillende synoniemen in gebruik voor de functie. De voornaamste was het niet-officiële, maar wel goed beschrijvende 'imperator' (bevelhebber). Omdat het in principe om een overerfbare functie ging, werden ook de familienaam Caesar doorgegeven, en de bijnaam Augustus (verhevene). In het Oost-Romeinse Rijk werd imperator gewoonlijk vertaald als autokrator (zelf-heerser of alleen-heerser).

Caesar wordt doorgaans niet beschouwd als de eerste Romeinse keizer, wel Augustus, omdat die laatste veel meer dan zijn voorganger verschillende mandaten verenigde in zijn persoon.

 

 

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Dr. Karl Catteeuw

Geschiedenis van opvoeding en onderwijs, Roemeens, muziek

Katholieke Universiteit Leuven
Oude Markt 13 3000 Leuven
http://www.kuleuven.ac.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen