Als wij dingen die eerst geen naam hebben benoemen, betekent dit dat alles gelijk is aan niks?

pieter, 21 jaar
19 november 2013

Ik ben sinds vorig jaar bezig met het bestuderen van filosofie zonder lessen te volgen. Ik ben begonnen met geposte quotes op facebook te lezen en erop te reageren en ik zit al een tijdje met deze vraag in mijn hoofd na het lezen van de Wikipagina over absurdisme:

1: Als alles dat wij als mens zelf benoemen eerst geen naam had is dit dan gelijk aan niks?

2: Als er geen universele waarheid bestaat, waarom formuleren mensen dan waarheden? Waarom is er dan bv. een overheid, zijn er wetten en een moraal systeem?

3: Wordt absurdisme wel genoeg bestudeerd en aangenomen als levensbeschouwing? Als er niks is en wij ons leven zelf invullen, is dit dan niet eerder positief dan negatief?

4: Als dit zo is, waarom leren we dan over de prestatiegerichte maatschappij? Is het niet makkelijker om te zeggen 'kijk er is niks. Je vult je leven in zoals je wilt.' Ik weet dat het mogelijk leidt tot slechte prestaties van slechtwillenden in de economie maar is het omgekeerd soms ook niet zo?

Dank bij voorbaat,
Pollet Pieter

Antwoord

Beste Pieter,

Het "absurdisme" als uitloper van het existentialisme heeft een paar heel sterke punten:
1. Het leven heeft in essentie geen betekenis of zin. Dat klopt. Zoals Jaap Kruithof het duidelijk stelt in zijn werk "De Zingever" zijn wij als mens "een betekenend, waarderend en agerend wezen." Met andere woorden, WIJ geven zin aan het leven, maar het leven heeft "an sich" geen betekenis.
Sterker nog: het leven zou je binnen het universum zelfs bijna een anomalie kunnen noemen.
Paul Davies beschrijft in The Goldilocks enigma (Perfect Universum) hoe het leven afhankelijk is van een zeer groot aantal fysische wetten en grootheden die, als ze maar een iets andere waarde zouden hebben, het leven onmogelijk zouden maken. Volgens de aanhangers van het antropisch principe, zou het heelal dan precies op maat gemaakt zijn om leven op aarde mogelijk te maken. Maar daar wil ik het hier liever niet over hebben.
Verder stelt het leven enorme uitputtende eisen aan het universum, zoals het werk van Ilya Prigogine rond dissipatieve systemen duidelijk maakt. Dissipatieve systemen zijn tegelijkertijd open en gesloten systemen die zich in een ver van evenwicht toestand bevinden. Zij hebben een constante toevoer van energie nodig om zich in stand te houden en onttrekken zich in feite aan de entropiewet, de tweede hoofdwet van de thermodynamica.

2. Rationeel verklaren waarom er leven is, kan wel, maar dan louter wetenschappelijk. Daarvoor verwijs ik terug naar het werk van Paul Davies.
Maar dit wetenschappelijk feit koppelen aan een teleologisch universum dat als doel zou hebben de mens te scheppen (sterk antropisch principe), noem ik een echte absurditeit. Dit is trouwens ook voorbijgaan aan het bestaan van extremofielen en extremofiele ecosystemen, organismen die overleven in omstandigheden die voor andere organismen dodelijk zijn en die meer dan waarschijnlijk ook elders in de ruimte voorkomen. Extremofielen zouden ook de beste kandidaten zijn voor de eerste levensvormen op aarde.

Maar ik denk dat jij, net zoals de absurdisten, in de valkuil van het dualisme valt, Pieter, dezelfde categorische fout die Descartes ook maakte. Wat bedoel je bijvoorbeeld met je eerste vraag? Natuurlijk geven wij alles een naam en natuurlijk heeft niets "een" naam. Waarom anders zou alles een andere naam hebben in diverse talen? En waarom zouden bepaalde concepten onvertaalbaar en enkel omschrijfbaar zijn? Waarom zou men in het Chinees een "trein" benoemen als "vuurvoertuig - huoche" of een "fiets" als "zelf-voertuig... autonoom voertuig... zixing che"? In het Chinees is het teken de gedachte en de gedachte is de werkelijkheid. Je kunt de naam niet scheiden van het ding of het concept, net zomin als je geest kunt scheiden van lichaam (= dualisme).

Hebben de dingen een bestaan? Volgens de kwantummechanica niet; volgens het boeddhisme ook niet; en volgens het taoïsme evenmin. Niets heeft een onafhankelijk bestaan... een ding kan op zichzelf, los van zijn omgeving niet bestaan... sterker nog, alles is voortdurend in wording en kan op geen enkel moment in de tijd aanspraak maken op een zelfstandige identiteit. En de mens net zo min als alle andere dingen.

De vragen die het absurdisme zich stelt, zou Wittgenstein "zinloze vragen" noemen en wanneer je de wereld vanuit een ander standpunt bekijkt, lossen ze vanzelf op. Welk standpunt? Het standpunt van de kwantummechanica... niets "IS", maar alles is voortdurend in WORDING.

Waarom formuleren mensen waarheden? Om orde te brengen in de chaos.
Tegenover chaos kun je twee reacties aannemen:
1. Je legt aan de chaos jouw wetten en structuren op... Dit is een heel slechte reactie die over het algemeen niet werkt en onvermijdelijk tot grote problemen leidt.
2. Je herkent structuren in de chaos en daaruit leidt je werkende wetmatigheden af, wel beseffende dat die wetmatigheden zelf onderhevig zullen zijn aan evolutie en verandering... dat is wat men in de chaostheorie doet: het omschrijven van deterministische chaos.
Het is dus een grote fout te denken dat je tot universele waarheden kunt komen (de categorische imperatieven van Kant) die een absoluut karaker hebben in ruimte en tijd. Waarheid is relatief. Maar we hebben die relatieve "waarheden" nodig om een samenleving in stand te houden... ook dat is eigen aan dissipatieve systemen.

Waarom leren we over de "prestatiegerichte maatschappij"?
Dat hoeft niet. De maatschappij hoeft niet prestatiegericht te zijn en, eerlijk gezegd, ze zou veel beter af zijn indien ze dat niet was. Die visie op de samenleving is grotendeels een erfenis van het Verlichtingsdenken, met het idee van technologische vooruitgang gekoppeld aan "the American dream".
Dijksterhuis heeft 60 jaar geleden in "De Mechanisering van het Wereldbeeld" al een vlijmscherpe analyse gemaakt van de gevaren van dat soort samenleving.
En heel recent heeft Jeremy Rifkin in "The Empathic Civilization - Rethinking human nature in the biosphere era" een andere visie op maatschappelijke vooruitgang geschetst. De essentie van vooruitgang is niet competitie of concurrentie, maar wel samenwerking, solidariteit en empathie.
En dat geeft meteen antwoord op je vraag waarom je niet kunt zeggen: "Kijk er is niks. Je vult je leven in zoals je wilt."
Zoals de Schotse filosoof Alasdair McIntyre aangeeft in "After Virtue", maken wij allemaal deel uit van meerdere verhalen. Aan de vraag "wat moet ik doen?" gaat de vraag "van welke verhalen maak ik deel uit?" vooraf. En dat deel uitmaken van verhalen brengt met zich solidariteitsverplichtingen en ook loyaliteitsconflicten mee.
Jeremy Rifkin heeft het in dat verband over ons als "theatrale wezens" die meerdere rollen spelen op de scene van de samenleving.

Aangezien alles met alles verbonden is, aangezien niets een onafhankelijk bestaan leidt, aangezien wij op geen enkel moment een eiland op onszelf zijn (John Donne, "no man is an island entire of itself; we are all part of the main...) kunnen wij ons niet onttrekken aan die solidariteitsverplichtingen en dragen wij allemaal een fundamentele verantwoordelijkheid voor elke keuze die wij maken, elke gedachte die wij hebben, elke daad die wij stellen, elk woord dat wij uitspreken.

Zoals Humberto Maturana en Francisco Varela (autopoiesis en de belichaamde geest), Ilya Prigogine (dissipatieve systemen) en Gregory Bateson (biosemiotiek, het doelbewuste en mentale processen zonder bewustzijn) allemaal aantonen, zijn wij als zelf-regulerende zelf-makende en zelf-refererende systemen voortdurend in wisselwerking met onze omgeving. Wij maken onze omgeving en onze omgeving maakt ons. Onze identiteit wordt voortdurend gekneed en gemaakt door onze omgeving en door de anderen, net zoals wij onze omgeving en de anderen in die omgeving kneden en maken.

Bijgevolg kunnen wij niet met Sartre zeggen "L'enfer, c'est les autres", maar komt het er doorgaans op neer dat wij onze eigen hel zijn en onze eigen hel maken, telkens wij vanuit onze ego-intentionaliteit die individualistische kijk op de wereld nemen... en dàt noem ik pas echt "absurd".

Verder van gedachten wisselen hierover? Altijd welkom. johan.dhaenen@howest.be 

Reacties op dit antwoord

  • 28/01/2014 - pieter (vraagsteller)

    Goed antwoord met goede tegenargumenten of weerleggingen.Hoewel het soms even moeilijk was te volgen heb ik toch wel het meeste begrepen van je antwoord. met veel dank, Pieter

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

lic. D'haenen Johan

Filosofie, ethiek, holistisch denken, boeddhisme, taoïsme China - oosterse filosofie

Hogeschool West-Vlaanderen
Marksesteenweg 58 B-8500 Kortrijk
http://www.howest.be

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen