Van waar komt het idee van de Oude Grieken dat het beter is niet geboren te zijn?

Jasper, 18 jaar
28 september 2013

Bij het verhaal van Midas, botste ik plots weer op een bekende uitspraak, hier uit de mond van Silenus, namelijk dat het "voor een mens beter is niet geboren te worden." Mijn leraar Klassieke Talen zei vroeger altijd -zonder naar deze passage te verwijzen- dat dit een kerngedachte was bij de Oude Grieken.
Nu vraag ik me echter nog steeds af: waar vindt deze gedachte haar oorsprong?

Dank Bij Voorbaat.

Antwoord

Beste Jasper,

De oudste attestatie die ik momenteel vind van deze gedachte komt voor bij Theognis (l. 425-428), maar waarschijnlijk betreft het hier een bewerking van een ouder hexametrisch dubbelvers, waaraan Theognis dan twee verzen heeft toegevoegd. In Aristoteles' fr. 44, geciteerd in Plutarchus' Troostschrift voor Apollonius, wordt de gedachte in ieder geval toegeschreven aan iemand die zo oud is dat niet meer bekend was.

Het is zeker niet zo dat iedere Griek elke morgen opstond met het idee dat zijn leven het niet waard was geleefd te worden - denk maar aan de typisch Griekse drang naar eer en onderscheiding, die van Homerus tot in de Romeinse Keizertijd doorloopt. Maar het thema keert zo vaak terug in de Griekse literatuur en filosofie - Herodotus, Bacchylides, Euripides, Theopompus, Epicurus, etc. - dat we kunnen spreken van een algemene ingesteldheid, zij het in diverse contexten en met diverse doelen, om de zwaarte van het leven te beklemtonen, al bij al misschien niet geheel verwonderlijk wanneer een mens met tegenslagen of zware levensomstandigheden geconfronteerd wordt. Uiteraard wordt de gedachte ook in de tragedie uitgewerkt, bijvoorbeeld in Sophocles' Oedipus in Colonus. Friedrich Nietzsche heeft het vroege pessimisme in de filosofieën van Heraclitus en Parmenides trouwens aan de oorsprong van de Griekse tragedie gelinkt.

Wil je meer weten over dit denken, raad ik je aan te zoeken op de termen 'antinatalisme' en 'Grieks pessimisme'. Arthur Schopenhauer heeft een notoir deel van zijn oeuvre gewijd aan deze gedachtestroming, en laat daarbij de Grieken niet onvermeld. Veel succes!

Hartelijk,

Jeroen Lauwers (met dank aan collega Geert Roskam)

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Dr. Jeroen Lauwers

Oud-Griekse literatuur, Latijnse literatuur, antieke geschiedenis, literaire theorie

Katholieke Universiteit Leuven
Oude Markt 13 3000 Leuven
http://www.kuleuven.ac.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen