Wat is de rol van filosofie op de dag van vandaag?

Machteld, 17 jaar
19 maart 2013

Antwoord

Beste Machteld,

Het is niet zo duidelijk vanuit welke context je deze vraag stelt en wat je juist bedoelt.  Je vraag is een beetje analoog aan de vraag: "Wat is de rol van kunst op de dag van vandaag?". Heb jij daar ook een duidelijk antwoord op? Wellicht ook niet.  En mijn antwoord zal ook in diezelfde lijn liggen.

De dubbelzinnigheid steekt ook een beetje in het woord 'rol'.  Ook dat vraagt verduidelijking. Bedoel je: waarvoor 'dient' filosofie, wat is het "nut' van filosofie? Waarbij je een zekere nuttigheid verwacht van filosofie. Zoals kunst dient de filosofie tot niets. Je filosofeert omdat je het leuk vindt om eens te zien hoe ver je kan gaan in je redeneringen. Zoals ook kunstenaars soms expermenteren met een beeldhouwwerk of een andere kunstvorm. Gewoon voor het plezier van het denken of het maken. In deze zin spreken we ook van 'filosoferen met kinderen of jongeren'. Gewoon vertrekken van een idee (bv. Stel dat de aarde een kubus en geen bol zou zijn. Zouden we dan ook zo veel reizen?) en dan zo ver mogelijk doordenken vanuit verschillende gezichtspunten.

Je vraag naar de 'rol' van filosofie kan ook een vraag zijn naar de betekenis of de zin van filosofie. Heeft filosoferen zin? Waarom zouden mensen moeten filosoferen? En dat is het leuke van filosofie (en van kunst): het moet niet.  Tenzij je in jezelf een diepe dwang voelt om toch te moeten/willen filosoferen om een bepaalde vraag te doorgronden: bv. wat is waarheid? wat is schoonheid? wat is kwaad? wat is goedheid? ...  En als je daar een artikel over schrijft, of nog beter een boek, en dat verkoopt goed, dan is dat een bijkomend element om te filosoferen, maar nooit het hoofddoel.  Dat is dan een uiting dat mensen geholpen zijn met je gedachtegang omdat je het zo goed kunt formuleren.

Zoals je kan merken, heb ik filosofie vooral een betekenis gegeven voor jezelf als je zou filosoferen. En soms hebben ook anderen er iets aan als ze zouden zeggen: hé zo had ik het nog niet gezien, bedankt. Maar als je bedoelt met 'op de dag van vandaag', dan vermoed ik dat je dan bedoelt 'in deze tijd, in deze wereld'.  Tja, dat is veel moeilijker om te zeggen. Filosofie wordt door nogal wat 'serieuze' mensen meewarig bekeken. 'Het is maar filosofie' zeggen de positieve wetenschappers die kunnen komen aandraven met experimenten, berekeningen, statistieken en bewijzen. Nochtans bestaan er ook leuke gedachtenexperimenten (bv. stel dat... ) of strengen argumentatieregels die maken dat filosofie ook als 'wetenschap' wordt erkend en ook onderwezen kan worden, zoals er ook scholen bestaan om je te leren uitdrukken op een artistieke manier. Maar dan nog blijft de inspiratie iets persoonlijks.

Enkele jaren geleden was de vraag of 'kunst' de wereld kan redden. Zo zou je dat ook van filosofie kunnen vragen. De mensen van de UNESCO zijn al jaren bezig om filosofie (als onderwijsvorm, maar ook als filosoferen in andere vormen bij jongeren) te promoten omdat het de vrijheid van mensen kan helpen gestalte geven. Weg van slogantaal of dogma's, helpen ze mensen om hun eigen gedachten te leren formuleren en uit te wisselen met elkaar. De Unesco vindt dit belangrijk in een democratie. Betekent dit nu dat als iedereen filosofeert er meer democratie zal zijn? Dat is moeilijk uit te maken, maar waarschijnlijk wel. Want dictators zijn nog al eens geneigd om in het onderwijs in de eerste plaats het vak filosofie af te schaffen en te vervangen door een vak 'burgerschap', maar dan ingevuld zoals zij dat graag hebben.  Om de democratie te bevorderen, zou filosoferen dus wel een interessant aanbod kunnen zijn van jong tot oud in het onderwijs.  Maar in ons land speelt ze die rol (nog) niet.

Ten slotte ben ik blij dat je niet vroeg naar de rol van DE filosofie. Er bestaat inderdaad niet één filosofie, zoals ook niet één kunst. Er bestaan vele tradities, vormen en methodes van filosoferen. En dat maakt het juist zo boeiend.  Ook al koop je er geen brood meer mee, het kan het leven aangenamer maken om eens door te filosoferen met vrienden bij pot en pint zonder in algemeenheden of drogredenen te vallen.  Je kan je gedachten helpen verfijnen en nieuwe inzichten verwerven. Hèt antwoord op je vele vragen zal je niet vinden, maar misschien wel heel wat 'valse' antwoorden ontmaskeren.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Master Filosofie Herman Lodewyckx

ethiek algmeen; ingenieursethiek, Filosofie algemeen; Afrikaanse Filosofie

Katholieke Hogeschool Vives
Doorniksesteenweg 145 8500 Kortrijk
http://www.vives.be

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen