Als water wegstroomt zie je soms een "kolkje". Bij mij draait dat naar links, maar draait dat in Amerika bijv. naar rechts?

davy, 17 jaar
5 juni 2008

Antwoord

Beste Davy,

Het verhaal waarnaar je refereert gaat als volgt: wanneer je op het Noordelijk Halfrond water laat weglopen, veroorzaakt dit een kolkje dat naar links (tegen de klok in) draait, op het Zuidelijk Halfrond (dus bijvoorbeeld in Australië) draait het kolkje naar rechts (met de klok mee). De Verenigde Staten liggen net zoals Europa op het Noordelijk Halfrond, dus daar zou het kolkje ook naar links draaien. Maar wat is hier nu van waar? Helaas is het een (weliswaar wijdverspreide) legende. Theoretisch zit er echter een grond van waarheid achter het verhaal. Zoals je weet draait de aarde om haar as. In alledaagse situaties merk je hier niets van, maar toch is het mogelijk om dit met een lokaal experiment aan te tonen. Stel je voor dat je boven de Noordpool een eenvoudige slinger (zoals van een slingeruurwerk) in beweging brengt, die slechts aan een enkel ophangpunt vasthangt. Terwijl de slinger gewoon heen en weer gaat, draait de aarde in 24 uur tijd onder de slinger heen. Als je op de aarde staat, lijkt het dus alsof het vlak waarin de slinger beweegt ronddraait. Met dit experiment bewees Léon Foucault in de 19e eeuw dat de aarde weldegelijk rond haar as draait.

Dezelfde kracht (de zogenaamde Corioliskracht) die het bewegingsvlak van de slinger van Foucault doet roteren, is ook werkzaam op vloeistoffen en gassen op aarde. Wanneer je dit wiskundig uitwerkt, vind je inderdaad dat op het Zuidelijk Halfrond een leeglopende badkuip een klokwijze kracht ondervindt, terwijl die op het Noordelijk Halfrond tegen de klok ingaat. Waarom is het verhaal dan toch een fabeltje? Wel, de onvermijdelijke storingen in het bad (bv. de invloed van je hand die de stop uittrekt, of zelfs al een zuchtje wind dat over het wateroppervlak gaat) zijn vele keren groter dan het zojuist besproken effect. Of je badkuip links- of rechtsom leegloopt is dus op beide halfronden een kwestie van toeval.

Voor erg grote systemen, zoals orkanen, is de Corioliskracht echter wel voldoende groot om macroscopisch tot uiting te komen. Deze draaien op het ene halfrond inderdaad steeds in omgekeerde richting dan op het andere. Merk op dat Léon Foucault dan ook een erg grote slinger nodig had om het effect te kunnen aantonen: hij gebruikte een 28 kilogram zware bol, hangend aan een 67 meter lange slinger in het Panthéon van Parijs! Als jij zegt dat jouw water altijd linksom wegloopt, dan ligt dit aan de imperfecties van de materialen rond de stop, die in jouw geval per toeval deze richting bevoordelen. Probeer eens een andere wasbak!

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2018
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen