Welke worm is dit?

Ludo, 55 jaar
31 augustus 2012

De afgelopen zomer kwam deze worm tweemaal voor in mijn tuin. Telkens tijdens warme en kletsnatte omstandigheden. Ze kwamen bijna verticaal uit de grond en haastten zich naar de uiteinden van de beplanting. De eerste keer was 3 juni. Enkele tientallen. Enkele dagen later trof ik zulke worm aan op mijn afvalbak. Toen heb ik deze foto gemaakt. Op de plaats waar ik deze wormen echt uit de grond heb zien komen, daar ben ik zeker van dat zwerfkatten er gespeeld/ zich ontlast hadden? Velen zijn nu al bezig geweest met deze foto, niemand kon uitsluitsel geven. Een veearts was zeker van kattenspoelworm, een medewerker van Ugent wist met 200% zekerheid dat het géén kattenspoelworm was. Maar wat het nu wél was, dat weten we nu nog altijd niet. Uit voorzorg heb ik mijn verwachte oogst van 60 kg aan bessen en frambozen door de vogels laten opeten.

Antwoord

Beste Ludo,

op de foto zijn weinig kenmerken te zien die toelaten met zekerheid te antwoorden, maar je uitleg errond geeft wel sterke aanwijzingen. Volgens mij gaat het om een Mermissoort. Mermithidae zijn een familie van nematoden (= rondwormen, dezelfde stam van het dierenrijk waartoe ook spoelwormen behoren) die tijdens een deel van hun leven parasiteren bij insekten (o.a., maar zeker niet alleen, bij sprinkhanen) en tijdens een ander deel (meestal als volwassenen) die gastheren verlaten en in of op de bodem gaan leven. Ze kunnen ettelijke centimeters lang worden. Heel vaak is het derde (of tweede ) juveniel stadium het infectieve stadium dat de eindgastheer moet binnendringen en daar zal uitgroeien tot adulten. Vaak sterft de eindgastheer aan deze infectie. Tijdens onze dierkundepractica aan de universiteit hadden we bv. een practicum dissectie van een (gekweekte) treksprinkhaan. Niet zelden zaten er Mermithidae in de lichaamsholte van die sprinkhanen. De adulten verlaten de gastheer en vestigen zich in bodem of vegetatie, waar ze eieren afleggen, die uitkomen en na twee of drie vervellingen opnieuw klaar zijn om een geschikte gastheer te infecteren. Tot dan teren ze wellicht quasi volledig op de energiereserves uit het eistadium. Om nu de kans op contact met een eindgastheer te vergroten, gaan ze op bepaalde tijdstippen, heel vaak getriggerd door specifieke weersomstandigheden, uit de grond komen en naar de toppen van het gras of vegetatie klauteren. Ze zijn heel beweeglijk, en ze hebben ocellen (een soort primitieve oogjes) waarin pigment zit waarmee ze de richting waaruit het licht komt kunnen detecteren. Ze zijn daarbij positief fototactisch, d.w.z. dat ze naar het licht toe gaan kruipen (dus naar omhoog in de vegetatie), terwijl de meeste andere vrijlevende (naast mens-, dier- en plantparasitaire nematoden zijn er nog veel meer die helemaal niet parasitair zijn en dus vrijlevend) nematoden net negatief fototactisch lijken te zijn en dus eerder weggaan van licht. Bij andere soorten leggen de adulten de eitjes af en komen die pas uit wanneer ze worden opgegeten door een gastheer. Dat is dan een 'sit and wait' strategie, de eerste is veel gerichter op zoek gaan naar een gastheer. Ik moet toegeven dat ik uit het hoofd niet meteen weet heb over hoe gewoon of ongewoon Mermissoorten bij ons zijn, welke soorten er hier zoal voorkomen en bij welke gastheren, maar daarover vind je wellicht wel wat info als je eens gaat googelen. In ieder geval zijn het parasieten van insekten en hoef je je er als mens dus helemaal geen zorgen over te maken.

Noteer wel dat ik geen absolute zekerheid kan geven zonder het dier te hebben gezien, maar het beschreven gedrag is absoluut niet logisch voor een spoelworm of voor andere zoogdierparasitaire wormen die ik ken, en past net als de foto perfect bij Mermithidae.

Met vriendelijke groet,

Tom Moens

UGent, Vakgroep Biologie

Reacties op dit antwoord

  • 05/09/2012 - Ludo (vraagsteller)

    Deze zoektocht heeft nu drie maanden geduurd. Ik was radeloos en heb verschillende instantiies gecontacteerd. Vandaag stond een reactie in het BVL: paardenhaarmworm. Vandaag kwam ook het verdict van Ugent afdeling parasitologie: paardenhaarworm! En nu dit van u: paardenhaarworm. Proficiat voor uw werk. Nu klopt ook de andere info die ik kan vernemen op het internet. Er bestaan zelfs gelijkaardige brieven. Ik herkende onmiddellijk de gegevens. Nogmaals dank! Uw gegevens waren de meest informatieve! Maar dankzij het BVL kent iedereen in Limburg nu deze worm want hij stond afgebeeld met foto. En Ugent wist te vertellen dat dezelfde vragen werden aangemeld en ze waren alle afkomstig van waarnemingen van dezelfde dag: 3 juni en 6 juni. Twee dagen dat het onophoudelijk regende.

  • 06/09/2012 -  (wetenschapper)

    Dag Ludo, Zoals je wel zult opgemerkt hebben, speelde ik de vraag (eerder toevallig) door naar mijn man, Tom Moens. Ik ben blij dat hij je heeft kunnen helpen en dat je nu weet wàt het nu precies was. Jammer voor de bessen en de frambozen, maar de vogels zullen er tevreden mee geweest zijn! Groeten, Christine

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Dr. Christine Van der heyden

Doctoraat: ontwikkelingsbiologie op zebravis, tandontwikkeling, genexpressiepatronen (ISH), in vitro culturen van weefsels, histologie (LM en TEM) Lesopdracht: labo biotechnologie, biochemische analysetechnieken, immunologie. Milieuvakken.

Hogeschool Gent
Jozef Kluyskensstraat 2 B-9000 Gent
http://www.hogent.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2021
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen