Waarom hebben Nederlanders allemaal hetzelfde accent?

Chris, 28 jaar
14 juli 2012

Het valt op dat Nederlanders allemaal op ongeveer dezelfde manier praten (het Nederlandse ''Hollandse'' accent).
Belgen (Vlamingen) hebben verschillende accenten. Zo hebben mensen uit de provincie Limburg een ander accent dan mensen uit provincie West-Vlaanderen. Ook regionaal zijn er verschillen binnen de provincies.

Waarom is dit in Nederland dan anders? Is dit zo of lijkt dat maar zo?

Antwoord

Beste Chris,

Het taalgebruik van Nederlanders klinkt in Vlaamse oren inderdaad tamelijk homogeen. Voor een deel is dat zo, en voor een deel lijkt het alleen maar zo.

Het is algemeen aanvaard dat de standaardisering, d.w.z. de ontwikkeling en verspreiding van een standaardtaal, in Nederland verder gevorderd is dan in Vlaanderen. Dat is niet te verwonderen: ze is in Nederland veel vroeger begonnen (van in de 17e eeuw), en vrij spontaan verlopen. In Vlaanderen is de standaardisering later begonnen (van in de 19e eeuw), en niet spontaan op gang gekomen maar veeleer onder impuls van een intellectuele elite. De standaardtaal in Nederland ontstond bovendien uit bestaande lokale dialecten, terwijl de standaardtaal in Vlaanderen min of meer geïmporteerd werd uit Nederland. Die verschillen leidden tot op zekere hoogte ook tot uiteenlopende houdingen ten opzichte van de standaardtaal. Waar vele Vlamingen zich nog altijd onwennig voelen in de standaardtaal, is het voor vele Nederlanders gewoon hun moedertaal. Alles bij elkaar genomen ligt het dus voor de hand dat Vlamingen sterker vasthouden aan hun dialecten (of intussen vaak veeleer regiolecten, die een groter gebied bestrijken) en dus minder homogeen klinken dan Nederlanders.

Toch mag je het verschil in dialectnivellatie, d.w.z. het verdwijnen van dialectverschillen, ook niet overschatten.

Wanneer je de dialectafstanden ten opzichte van de standaardtaal objectief gaat meten en uitdrukken in een cijfer dat zegt 'hoe ver' een dialect van de standaardtaal afstaat, dan blijken de dialectafstanden in Nederland en Vlaanderen ongeveer even groot. Voor Vlaanderen zijn het de Westvlaamse en Limburgse dialecten die ver van de standaardtaal staan, voor Nederland de Limburgse en de Groningse. (Dit is in een mooie kaart weergegeven op wikipedia.) Met andere woorden, er bestaan zeker ook binnen Nederland behoorlijk grote dialectverschillen.

Daar komen nog twee factoren bij die ons beeld enigszins vertroebelen. Ten eerste, de Nederlanders die een Vlaming tegenkomt komen meestal uit de Randstad (omdat daar de meeste Nederlanders wonen en omdat Vlamingen zelf daar het vaakst heen gaan). De dialecten uit Nederlands Limburg en Groningen horen we bijgevolg minder vaak, waardoor we dus al gauw een foute indruk krijgen van de dialectverschillen in Nederland. De sprekers die Vlamingen het vaakst horen zijn niet representatief voor heel Nederland.

Ten tweede, de (subjectieve) waarneming van dialectverschillen dichter bij huis is makkelijker dan verderaf. Met dat effect is iedereen vertrouwd. Een inwoner van Torhout hoort dat iemand uit Brugge komt, maar een Leuvenaar hoort alleen maar twee Westvlamingen. Het verschil tussen een Torhoutenaar en een Bruggeling is (objectief) ook niet erg groot. De Torhoutenaar hoort de minimieme afwijking precies omdat het de enige afwijking is ten opzichte van zijn eigen dialect, tussen een heleboel gelijkenissen. De Leuvenaar daarentegen hoort een heleboel afwijkingen ten opzichte van zijn eigen dialect en merkt niet dat de Torhoutenaar en de Bruggeling elk een klein beetje anders afwijken. De enkele verschillen tussen Torhoutenaar en Bruggeling zullen hem daardoor waarschijnlijk ontgaan. Meer blootstelling aan beide dialecten zou overigens ook de Leuvenaar gelijdelijk helpen het verschil te gaan horen. Je ziet al waar dit heen gaat: we horen de verschillen tussen Nederlanders niet zo goed omdat we vooral de afwijkingen van ons eigen taalgebruik opmerken maar niet de onderlinge verschillen tussen de afwijkingen.  Opnieuw, blootstelling kan hier helpen: woon je een tijdje in de Randstad, dan hoor je vrij snel het verschil met andere Nederlandse dialecten.

In grote lijnen klopt het dus wel dat het Nederlands in Nederland minder dialectvariatie vertoont, maar we moeten voorzichtig zijn het verschil met Vlaanderen niet te overschatten. Verschillen bestaan ook binnen Nederland, en bovendien horen Vlamingen vaak slechts een variant van het Nederlandse Nederlands, of nemen ze de verschillen tussen Nederlandse varianten gewoon niet waar.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2021
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen