Hoe komt het dat de mens de dominante soort geworden is op onze planeet?

jasper, 20 jaar
22 januari 2012

Komt dit door een verschijnsel, waardoor wij, de mens, dominant werden? En waarom, als er zo veel levende wezens op onze planeet zijn, waarom zijn die niet dominanter? Want van wat ik gehoord, gezien en geleerd heb, planten veel van de diersoorten die we vandaag de dag nog kennen, zich meer en vaker voort dan wij doen, dus waarom zijn wij dan nog steeds zo dominant?

Antwoord

Er zit een flinke factor toeval bij, want alle huidige mensen stammen van een relatief kleine groep voorouders af, zo blijkt uit ons DNA. Een paar sabeltandtijgers en een hongersnood meer en de geschiedenis was misschien heel anders gelopen.

Onze grote sterkte is dat wij grote hersens hebben, voldoende groot om ons taal te schenken, en vooral om ons de mogelijkheid te geven om onze ervaringen op te slaan op een manier die voor volgende generaties beschikbaar blijft. Wij kunnen dus veel meer en veel sneller nieuwe informatie doorgeven aan onze nakomelingen dan via opslag in DNA kan.

Andere diersoorten geven enkel hun erfelijke verworvenheden door, en een klein beetje ervaring dat ze in hun geheugen kunnen opslaan. Katten leren bijvoorbeeld jagen van hun moeder, die het zelf ook geleerd heeft. Maar dat is niet veel meer dan een voorbeeld nadoen.

Wij kunnen voortbouwen op wat vorige generaties verricht hebben. De meetkunde waar jij op school een paar uur gedurende een paar jaar aan besteedt, is het resultaat van denk- en zoekwerk van een paar grote geesten die er hun hele leven mee bezig geweest zijn. Maar eenmaal dat zoekproces achter de rug, moet niemand het meer overdoen, en zijn de resultaten voor iedereen beschikbaar. Jij moet niet weten hoe een kerncentrale werkt om stroom uit het stopcontact te kunnen halen, en de bouwers van die kerncentrale moeten niet zelf in staat zijn om ijzererts te herkennen, noch om daar ijzer uit te halen. Ze krijgen de metaalplaten kant en klaar geleverd, door mensen die het zelf ook niet moeten ontdekken hebben, maar zich de verzamelde ervaring van vele generaties ijzerbewerkers eigen hebben gemaakt. Enzovoort.

Die enorme berg kennis geeft ons een gigantische voorsprong op andere dieren.

Onze hersenen hebben ons ook de landbouw geschonken, zo'n twaalfduizend jaar geleden. Dat betekende weer dat voor het eerst in de geschiedenis er genoeg voedsel was om mensen vrij te kunnen stellen van de taak om voldoende eten te vinden voor de volgende dag, en ze in te zetten voor gespecialiseerde taken, zoals het ontwikkelen van ambachten, waaruit uiteindelijk de wetenschap ontstond. Tegelijk zorgde landbouw ervoor dat we hulpmiddelen konden gaan ontwikkelen die niet meer draagbaar hoefden te zijn, zoals dat bij jagers-verzamelaars wel het geval is (die moeten noodzakelijk rondtrekken, met weinig bagage). Dat begon met een spinnewiel en een oven, en mondde uit in satellieten en computers - waarmee de volgende generatie weer meer zal kunnen doen dan de huidige.

Een kanttekening: het is niet omdat we nu dominant zijn, dat we onoverwinnelijk geworden zijn. Wij zijn twee miljoen jaar bezig, de dinosaurussen zijn meer dan honderd miljoen jaar de baas geweest. Een inslag van een komeet, een nieuwe ziekte of een atoomoorlog kan ons in een neerwaartse spiraal brengen. In dat laatste geval is er volgens sommige biologen een goede kans dat de wereld geërfd wordt door de kakkerlakken...

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

 Pieter Van Dooren

wetenschapsjournalist met brede kennis

Instituut voor Tropische Geneeskunde Antwerpen
Nationalestraat 155 2000 Antwerpen
http://www.itg.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door EOS vzw