Is de wetenschap zinloos?

Marinus, 39 jaar
18 november 2011

Sommige wetenschappers zijn van mening dat de wetenschap de werkelijkheid onderzoekt en het geloof de zingeving geeft. Dat zijn dan verschillende werkgebieden die zogezegd niets met elkaar te maken (mogen) hebben. Kun je dan zeggen dat voor hen de wetenschap zinloos is?

Antwoord

Je vraag is een meta-wetenschappelijke en eerder filosofische vraag. Ze overstijgt (of onderbouwt) de wetenschappelijke praxis omdat ze over het statuut van de wetenschap zelf gaat.
1. Hoe eng of hoe breed wil je 'wetenschap' zien? Voor sommigen is bv. filosofie geen wetenschap....
2. Een wetenschap houdt zich bezig met 'feiten'. Maar de aard van die 'feiten' kunnen verschillend zijn. Feiten kunnen bv. materiële dingen zijn, maar ook materiële gebeurtenissen. Maar het kan ook gaan om immateriële gebeurtenissen of feiten of fenomenen. Bv. 'herfst', 'liefde', 'mobiliteit', 'werkloosheid', 'Arabische lente',.... De aard van deze feiten zal uiteraard ook de onderzoeksmogelijkheden mee bepalen. (Onderzoek verder het concept "paradigma")
3. Het model van wetenschap is fysica: causale verbanden trachten te achterhalen tussen natuurlijke fenomenen.  Maar met louter 'causaliteit' alleen kan je niet alle hogervermelde feiten of fenomenen bestuderen, al was het maar omdat er soms verschillende oorzaken/invloeden door elkaar spelen.
4. Een 'goede' wetenschap probeert kritisch te zijn. Kritisch is afgeleid van 'krinein' (Grieks) = onderscheid maken. Hier tussen belangrijke en minder belangrijke zaken, hoofd- en bijzaken. Een kritische wetenschapper weet ook dat er een verschil is tussen 'waarneming' en 'werkelijkheid'.
5. De grote vraag is nu: waarom doet die wetenschapper dat, wetende dat dit niet eenvoudig is? Je kan dan minstens zeggen "omdat hij/zij er in 'gelooft'".  Dit geloven is niet helemaal onredelijk. Maar tezelfdertijd kan je niet uitputtelijk (exhaustief) alle redenen geven waarom een wetenschapper doet wat hij/zij doet in haar/zijn wetenschappelijke activiteit.  Door oorzaken, invloeden, verbanden, structuren, systemen  te zoeken drukt de wetenschapper uit dat feiten/fenomenen geen losstaande zaken zijn. Maar het blijft een 'surplus' dat de mens in de natuur der dingen/feiten/fenomenen legt waarvan hij/zij gelooft dat het hem/haar/ de maatschappij kan helpen.
6. Dat het met 'geloof' te maken heeft, heeft de wetenschapshistoricus Thomas Kuhn aangetoond door te onderzoeken welke (irrationele?) strijd er is gevoerd om bepaalde 'paradigma's', zelfs op het vlak van de fysica.
7. Je hebt het ondertussen begrrepen: vooral positieve wetenschappen beweren 'objectief' te zijn, los van enige menselijke subjectiviteit. Beter is te stellen dat wetenschappelijke kennis 'intersubjectieve' kennis is, d.w.z. gedeeld door zoveel mogelijk mensen die elk op zich - althans in principe of in theorie - tot een zelfde inzicht gekomen zijn op basis van de nodige bewijsvoering, argumentatie, experimenten,....
8. Wanneer je nu verder het fenomeen 'geloof' zou willen analyseren kom je enerzijds uit bij menswetenschappen als psychologie (waarom geloven mensen?) als bij filosofie (wat is dat juist 'geloven ? wat is het object van 'geloven'?: mens, natuur, wetenschap, god, niets,...) als bij theologie waarbij men het 'object' van het geloven  in 'God' vanuit een bepaalde 'openbaring' gaat interpreteren (hermeneutiek). 
9. De meeste wetenschappers zullen hun activiteit wel als zinvol ervaren (kwestie van niet gek te worden). Maar wanneer ze verder uitspraken zouden doen over de zin van deze zinvolheid worden ze filosoof of zelfs theoloog (wanneer ze een 'openbaring' = bijbel, koran, ....) erbij zouden betrekken omdat het statuut van een heilige tekst iets anders is dan een statuut van een wiskundige stelling, een economische of historische studie of een biologisch onderzoek.
10. Helemaal scheiden kan/mag je wetenschap en zingeving niet. Maar wetenschappers en zingevers moeten wel beseffen dat spreken over wetenschap en zingeving toch wel verschillende 'taalspelen' zijn ( cfr. Wittgenstein). De vermenging ervan, waarbij men vanuit een zingevingsautoriteit of een wetenschapsautoriteit een uitspraak doet over het ander domein, is eigenlijk niet correct. Dat is zoiets als liefde reduceren tot voortplanting en voortplanting tot liefde. En dat is m.i. toch wel wat verschillend, en veronderstelt een ander taalspel. Zo begrijpen verstandige mensen wel het verschil tussen het scheppingsverhaal enerzijds en de evolutietheorie anderzijds. De twee vermengen leidt alleen maar tot onzin of non-sense.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2022
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen