Hoe kan je voor het woord zon het verschil in gender verklaren tussen verschillende talen?

Lorenz, 31 jaar
13 juni 2011

Is er een verklaring waarom in de Germaanse talen (Nederlands, Engels, Duits,...) het woord zon vrouwelijk is, en in Romaanse talen (Spaans, Italiaans,...) het woord zon mannelijk is? Zou dit te wijten zijn aan een verschil in cultuur?

Antwoord

Het geslacht van naamwoorden is ten dele "gemotiveerd". Dit betekent dat het een kenmerk weergeeft bij het "object" waarnaar het naamwoord refereert. Dus mannelijke naamwoorden verwijzen naar een referent (object in de werkelijkheid) van mannelijke sexe, een vrouwelijk naar vrouwelijke sexe, een onzijdige naar dingen, dus referenten zonder sexe. Dit is grotendeels de situatie van het Engels.

Het grammaticale geslacht hoeft echter niet noodzakelijk altijd overeen te komen met de sexe van de referent waarnaar het naamwoord verwijst. Het geslacht heeft ook een "structurerende" functie. Het draagt in veel talen bij tot de samenhang van woordgroepen. Dit is duidelijk het geval in de Romaanse talen, waar adjectieven en lidwoorden hetzelfde geslacht hebben als het naamwoord dat ze bepalen, om aan te tonen dat deze woorden een woordgroep, een grammaticale eenheid, vormen (une belle maison, un beau soleil).

In de meeste talen is het grammaticale geslacht "arbitrair" geworden (dus zijn band met de realiteit verloren), althans voor naamwoorden die naar zaken (asexuele referenten) verwijzen. Het Nederlands en het Duits gebruiken mannelijk en vrouwelijk ook voor dingen, niet alleen voor personen. Dikwijls is dit historisch gegroeid, onder meer als gevolg van het feit dat het geslacht niet alleen een refererende functie, maar ook een structurerende functie heeft. Dit is zo voor zon in het Nederlands.

In de Romaanse talen is het geslacht ook historisch bepaald: het is overgeërfd uit het Latijn, zeker voor het naamwoord zon, dat in het Latijn ook mannelijk is zoals in alle Romaanse talen. Wel hebben de Romaanse talen het geslacht gereduceerd tot twee: mannelijk en vrouwelijk zodat voor niet-geanimeerde referenten geen onzijdig ter beschikking staat, in tegenstelling tot de Germaanse talen.

Het is wel mogelijk dat het geslacht van naamwoorden oorspronkelijk gemotiveerd was. In die zin zou men van beperkte cultuuraspecten kunnen spreken. Zo kan men begrijpen binnen een animistische visie dat de aarde en de fruitbomen vrouwelijk zijn, als dragers van vruchten, dat de zon mannelijk is als schenker van licht en de maan vrouwelijk als ontvanger van het licht, enz. Of dat de zon oorspronkelijk met een godheid wordt verbonden. Deze factoren zijn echter weggevallen, zodat het geslacht van heel wat woorden (tenzij degene die naar een sexe verwijzen) volledig arbitrair geworden is en alleen nog als functie heeft de samenhang tussen woorden in een zin of een tekst aan te duiden.

Terloops: geslacht verwijst ook alleen maar naar sexe, wanneer de taalgemeenschap dit pertinent acht. Vandaar dat veel diernamen (behalve bij huisdieren) geen onderscheid in geslacht kennen in de taal. Vandaar ook dat naamwoorden die naar jonge kinderen verwijzen dikwijls onzijdig zijn in talen die het onzijdig kennen (cf.  het kind)

Conclusie:

Geslacht kan verwijzen naar sexe (dat is de refererende functie van de grammaticale categorie "genus"), maar hoeft dat niet te doen. Geslacht heeft ook een structurerende of hiërarchiserende functie en die is frequenter dan de refererende functie.

Precies daarom is geslacht heel dikwijls het resultaat van historische erfenis, waarbij het culturele meestal afwezig is of heel ver in het verleden te zoeken is.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen