Is er een verschil tussen volgende zinnen?

Lars, 17 jaar
14 januari 2011

Ik heb twee zinnen:

Er is alleen een regenboog als de zon schijnt en het regent.
Als de zon schijnt en het regent, dan alleen is er een regenboog.

Nu hadden we tijdens onze lessen logica een discussie of beide zinnen hetzelfde betekenden of er wel degelijk een verschil is tussen beide zinnen? Ikzelf dacht het laatste, maar kreeg het moeilijk uitgelegd. Ik vermoed in ieder geval dat de "dan" ervoor zorgt dat de "alleen" op "als de zon schijnt en het regent" slaat, waardoor er tussen beide zinnen een grondig verschil is!

Graag zou ik een bevestiging krijgen of weten of mijn redenering fout is!

Antwoord

Beste Lars,

vanuit het standpunt van de logica betekenen beide zinnen precies hetzelfde, namelijk dat een bepaalde toestand zich alleen kan voordoen indien ook een andere toestand geldt. Of je de premisse (het als-gedeelte) voor of achter het gevolg (het dan-gedeelte) zet, maakt daarbij niets uit. Je kan dit vergelijken met een wiskundige vergelijking, waar het ook niets uitmaakt of je a+b schrijft of b+a. De betekenis van de logische operator alleen als of van de algebraische operator plus is niet gevoelig aan volgorde.

Dit komt doordat logische betekenis enkel die betekenisaspecten bevat die een verschil maken voor de waarheidsvoorwaarden van een zin. Voor alleen als p, dan q, net zo goed als voor q alleen als p, is de waarheidsvoorwaarde dat in een situatie waarin p niet geldt, q ook niet mag gelden. Kan een dergelijke situatie wel voorkomen, dan is de zin onwaar.

Helemaal ongelijk heb je echter niet, wanneer je vindt dat er toch een subtiel betekenisverschil gepaard gaat met de twee mogelijke volgordes. Dat verschil heeft echter niet zozeer te maken met de logische betekenis, maar wel met de manier waarop we in gewoon taalgebruik voorwaardelijke zinnen gebruiken. Daar maakt volgorde wel een verschil, dat vooral te maken heeft met wat je als spreker in een bepaalde context het belangrijkste stuk informatie vindt, waar je de aandacht van de hoorder het meest wil op vestigen, en hoe een zin past in zijn context. Neem voorbeelden (1) en (2):

(1) alleen als ik slaag krijg ik een beloning
(2) ik krijg alleen een beloning als ik slaag

(1) en (2) moeten aan dezelfde voorwaarde voldoen om waar te zijn: voor beide geldt dat de zin onwaar is als ik niet slaag en toch een beloning krijg. Maar beide zinnen suggereren wel lichtjes andere contexten. (1) past het best in een context zoals de volgende:

mijn meeste examens waren goed, maar eentje was wat minder. Ik hoop maar dat ik slaag, want alleen als ik slaag krijg ik een beloning.

(2) is dan weer net iets natuurlijker in een context zoals de volgende:

ik zou best wel eens een beloning kunnen krijgen, want ik zit wat krap bij kas. Maar ik krijg alleen een beloning als ik slaag.

Groot is het onderscheid niet, en het is zeker niet dwingend, maar in beide gevallen sluit het eerste deel van de zin (het als-gedeelte in (1), het dan-gedeelte in (2)) nauwer aan bij de voorgaande context, terwijl het tweede deel (het dan gedeelte in (1), het als-gedeelte in (2)) een nieuw onderwerp aansnijdt. Volgorde kan je dus gebruiken om het verloop van het onderwerp in een tekst te sturen, en aan te geven wat nieuw is en extra aandacht verdient.

Wat jij als spreker het meest prominente deel van de boodschap vindt, verandert niets aan de voorwaarden waaraan die boodschap moet voldoen om waar te zijn. Dus logisch gezien betekenen de verschillende zinnen net hetzelfde, alleen zal je ze anders gebruiken in normaal taalgebruik, omdat ze communicatief een lichtjes andere functie hebben.


Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2021
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen