Geeft het Groene Boekje (editie 2005) uitsluitsel over de spelling van een woord?

Lucas, 14 jaar
1 oktober 2010

Hallo,

Enkele dagen geleden hebben we een opstel moeten indienen bij onze leerkracht Nederlands. In dat opstel had ik het woord 'gênant' geschreven.
Die leerkracht had de accent aigu doorstreept. Na dit gezien te hebben, én gecontroleerd te hebben in de Van Dale en woordenlijst.org van de Nederlandse Taalunie, heb ik gezegd tegen die leerkracht dat ik dit tweemaal gecontroleerd had. Als antwoord kreeg ik hierop dat niet alle Nederlandse woorden dezelfde spelling hebben als de Franse. Hierop keek in het Groene Boeke (editie 2005) om uitsluitsel te geven. Ook hierin staan 'gênant'. Als het zo in het Groene Boekje staat, ook zo in de Van Dale én op woordenlijst.org, kan ik dan volledig uitsluitsel geven over de spelling van gênant?

Alvast bedankt.

Antwoord

Beste Lucas

Je hebt een goede reflex: bij de minste twijfel over de spelling van een woord raadpleeg je best de Woordenlijst Nederlandse Taal ("het groene boekje" of woordenlijst.org). De woorden die in die lijst voorkomen, zijn inderdaad correct gespeld volgens de officiële spellingsregels. Als een woord niet in de lijst voorkomt, zullen de meeste taalgebruikers de 14de uitgave van het Groot Woordenboek van de Nederlandse Taal ("de dikke Van Dale") raadplegen.

In het geval van gênant geven beide, zoals je zelf vermeldt, de spelling met het accent circonflexe (ook wel een dakje genoemd). De algemene regel voor de spelling van woorden die in het Nederlands overgenomen zijn uit het Frans is dat we, als die woorden voldoende gangbaar zijn geworden in het Nederlands, een accent behouden als dat nodig is voor de uitspraak. Zo is dat wel nodig voor première maar niet voor epoque (époque in het Frans). Met gênant is er iets merkwaardigs aan de hand, in die zin dat we het woord helemaal niet uitspreken als het zelfstandig naamwoord waar het van afgeleid is (gêne) maar wel met een doffe e en een klemtoon op de laatste lettergreep (zie bv. de uitspraak van het woord op VRTtaal.net).

Ik weet niet precies waarom men voor gênant van de algemene regel is afgeweken, maar wil gerust drie hypotheses formuleren. De eerste is dat men gênant niet beschouwt als een woord dat al voldoende gangbaar is geworden in het Nederlands (al wordt dat tegengesproken door de vernederlandste uitspraak). De tweede is dat men de link met het zelfstandig naamwoord, dat wel een accent nodig heeft, wou bewaren. De derde ten slotte is dat men verwarring met het zelfstandig naamwoord genant, een weinig gebruikt woord voor 'naamgenoot', wou vermijden. Merk ook op dat het werkwoord generen zonder accent gespeld wordt.

Vermoedelijk heeft je leerkracht dus gewoon de spellingsregel consequent toegepast, maar de Nederlandse spelling heeft soms rare kronkels.

Vriendelijke groet

Lieven Buysse

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen