Wat houdt voor ons een nieuwe ijstijd in?

Marieken, 35 jaar
4 augustus 2010

Bepaalde geologische gebeurtenissen zouden een nieuwe ijstijd in kunnen luiden (bv. uitbarsting Yellowstone)...maar wat betekent dit dan juist voor ons? Is het het einde van onze soort of wordt het dan alleen kouder? Gaan de gewassen dood? De insecten? Zijn er rampenplannen indien zulks zich voordoet?

Antwoord

IJstijden zijn fenomenen op wereldschaal, over periodes van duizenden jaren. De kans dat een plaatselijke gebeurtenis in Yellowstone of elders ze uitlokt, is wel héél klein. Al moeten we nederig blijven, de wetenschap heeft nog lang geen zicht op alle details van de klimaatmachine, zodat we niet precies weten of er zelfversterkende fenomenen zijn die, eenmaal een bepaalde drempel gepasseerd, de wereldtemperaturen onherroepelijk een bepaalde kant opsturen.

Wat weten we wel over de oorzaak van ijstijden? De belangrijkste is er inderdaad eentje op wereldschaal: de hoeveelheid zonne-energie din onze planeet ontvangt. Die hangt af van onze afstand tot  de zon, maar vooral van de hoek waaronder de zonnestralen binnenvallen. De afstand heeft niet zoveel invloed: het is bij ons winter op het moment dat de aarde het dichtst bij de zon staat! Maar op hetzelfde moment is het op het zuidelijk halfrond hartje zomer, en dat bewijst hoe belangrijk de invalshoek van het licht is. De as waarrond onze planeet draait, staat niet verticaal maar een beetje schuin (kijk maar naar de as van de de dichtstbijzijnde wereldbol). Het is bij ons winter als die as op het noordelijk halfrond van de zon wegwijst, en tegelijk op het zuidelijk halfrond naar de zon toewijst. Een half jaar later zit onze planeet aan de andere kant van zon, wijzen wij naar de zon toe en is het bij ons zomer.

Op dit moment wijkt de aardas 23°30' af van verticaal, maar die hoek schommelt in een cyclus van 41 000 jaar, tussen 21°30' en 24°15'. Hoe kleiner de hoek, hoe kleiner het verschil tussen de seizoenen. We zitten op het ogenblik op het dalende deel van de cyclus.

Tegelijk verandert de uitgerektheid van de aardbaan, in een cyclus van honderdduziend jaar. Nu zitten we bij een bijna-cirkel, maar als de baan meer uitgerekt wordt, begint het verschil tussen dichtbij de zon en ver van de zon wel te spelen.

Tenslotte maakt de aardas ook nog een wiebelende beweging, zoals een tol die niet perfect rechtop staat: de bovenkant van de as beschrijft een cirkel. De hoek verandert niet, wel de richting waarin de as wijst. Een cirkeltje neemt 22 000 jaar in beslag. Nu wijst onze aardas naar de Poolster, maar 4 000 jaar geleden wees ze naar Thuban in het sterrenbeeld Draak, en binnen 12 000 jaar is het Vega in de Lier.

Al die fenomenen samen bepalen hoeveel zonlicht we hier krijgen, en onder welke hoek. Het is een ingewikkeld patroon, maar wel een vast en voorspelbaar patroon. Als we weinig energie binnenkrijgen, gaan we een ijstijd in. Ruwweg kun je zeggen dat het hier honderdduizend jaar koud genoeg is om van een ijstijd te spreken, waarop een warme tussenperiode van tien- twaalfduizend jaar volgt. De laatste ijstijd stopte twaalfduizend jaar geleden...

Het beschikbare zonlicht tekent het ruwe patroon. maar de precieze toestand van atmosfeer en oceaan spelen ook mee, plus het reflecterend vermogen van het vasteland. Dat hangt weer af van de bebossing, die weer afhangt van het klimaat, dat weer afhangt van de oceaanstromen, die weer beïnvloed worden door... Er zit dus flink wat speling op het grote patroon, en we kennen nog  lang niet alle elementen, en hun precieze invloed. De jongste twaalfduizend jaar is ook de invloed van de mens beginnen spelen (voordien waren we met te weinig om invloed te hebben; bovendien hadden we de landbouw nog niet uitgevonden, met in haar spoor de industrialisering).

Ijstijden verlopen traag. Noorwegen is nog steeds aan het stijgen sedert het gewicht van de gesmolten ijslaag er 12 000 jaar geleden begon weg te vallen, en op de Kilimanjaro, midden in Afrika, ligt nog steeds een ijskap die elk jaar kleiner wordt. In principe moet de menselijke technologie in staat zijn om de veranderende omstandigheden op te vangen. Al zal het niet evident zijn om alle mensen een comfortabel leven te blijven schenken als alles noordelijker dan Nijmegen onder het ijs ligt, zoals vorige keer. Ook dieren en planten krijgen tijd om zich aan te passen, maar telkens verschijnen en verdwijnen er wel een paar soorten. Denk maar aan de mammoet, de wolharige neushoorn, het reuzenhert...

Op dit ogenblik evolueren de lengte van de aardbaan, de hoek en de richting van de aardas  allemaal in koudere richting. Tegelijk veroorzaken wij mensen met onze fossiele brandstoffen een temperatuurstijging, de snelste die de wereld ooit gekend heeft. Voor veel dier- en plantensoorten waarschijnlijk te snel. Wat dat allemaal samen voor invloed gaat hebben op het klimaat de komende tienduizenden jaren is niet duidelijk. 

Reacties op dit antwoord

  • 10/08/2010 - Marieken (vraagsteller)

    Ten eerste is de heersende opvatting wel dat een uitbarsting van een supervulkaan als Yellowstone en bijhorende grote aswolk zou zorgen voor zoals u beschrijft een probleem voor het ontvangen van zonlicht op de aarde, waardoor het een hele tijd, jaren, kouder zou worden... Ten tweede vroeg ik niet zozeer naar het effect over tienduizenden jaren, maar eerder moest dit nog in deze eeuw gebeuren...

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2020
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen