Wat is het nut van de mens?

Timmy, 19 jaar
27 april 2010

Laatst vroeg een vriend van mij zich af wat het nut van een mug was op de aarde, maar hoe zit het eigenlijk met de mens?

Bijna alle levensvormen hebben een algemeen nut als je naar de aarde in zijn geheel kijkt, maar ik begin zo te denken dat de mens alleen maar nuttig is voor de mens zelf...

Klopt dit?

Alvast bedankt!

Antwoord

De vraag naar het nut is een moeilijke vraag. 'Nut' is geen absoluut, maar een relatief begrip. Nut is altijd gerelateerd aan een context, en dan nog staat dat open voor een subjectieve interpretatie.

Bijvoorbeeld: wat is het nut van een fiets?
Je kan er theoretisch van alles op antwoorden, afhankelijk van de context: bv. om je te verplaatsen = mobiliteitscontext. Maar een kunstenaar kan er bv. een voorwerp in zien voor een performance = artistiekecontext. Of je bent blut en je wil die fiets verpatsen voor 50 EURO = economische context.

Theoretisch weet je dus dat het nut van je fiets is om je te verplaatsen. Maar dat betekent nog niet dat je dat effectief gaat doen. Het waait te veel of het regent te veel en je verkiest om je auto te gebruiken.

Nut is dus een functie van een doelstelling. Je wil iets bereiken (vlug brood bij de bakker halen)  en daarom gebruik je je fiets omdat deze je op dat moment het nuttigst lijkt (in vergelijking met andere verplaatsingsmogelijkheden).

Je vraag versluiert eigenlijk een zeer oude filosofische vraag naar de finaliteit van de dingen. Zit die finaliteit echt in de dingen? Behoort ze er wezenlijk toe? Dat is een opvatting of dat alle dingen een doel hebben. Maar zoals al hoger geschreven: het zit er niet in, maar het wordt er aan toegekend afhankelijk van de context. En afhankelijk van die context is iets nuttigs of onnuttigs of zelf schadelijk.

Toepassing: een mug. De vraag wat het nut of het doel (meestal uitwisselbare begrippen) is van een mug is eigenljk 'zinloze' vraag.  Strikt genomen kan je enkel maar proberen te beschrijven wat die mug is, waar ze van leeft en hoe ze aan haar einde komt (opgegeten, gedood door insecticide, een slag van een hand,...) . Voor een bioloog die de overdracht van malaria bestudeert is die mug nuttig , maar tijdens een zomerse avond, bij een kampvuur verstoort ze de gezelligheid door haar gezoem en door de hinderlijke pikuren.  Het hangt dus af van de menselijke interpretatie. Een interpretatie zonder de mens bestaat niet.
Dit sluit uiteraard bij je terechte opmerking: de verschillende levensvormen zijn 'nuttig' voor zover ze een ecosysteem in stand hebben helpen houden en wederzijds afhankelijk zijn van elkaar.

Toepassing: de mens. De mens is er. Dat kan je vaststellen en eventueel betreuren vanuit het biologische oogpunt dat deze levensvorm heel wat andere levensvormen heeft vernietigd. Maar je kan je er ook om verheugen omwille van de rijke culturen en beschavingen, kunstwerken, technieken,... die tot stand gekomen zijn. Maar ook hier weer: het hangt af van het standpunt dat je inneemt. Op zich is de vraag naar het nut, de zin, het doel (meestal synonieme begrippen) van de mens eerder een zinloze vraag.  Overigens is de mens het enige wezen dat het noodzakelijk vindt om zinvragen te stellen, ook al kunnen ze zinloos zijn, of beter gezegd geen afdoende antwoord opleveren.

Nog een uitsmijter: 'nut' wordt meestal als economisch nuttig beschouwd. Maar ik vermoed niet dat dat de grond van je vraag was. Toch wil ik er even op in gaan. Het sterkst, maar ook het schrijnends komt deze vraag aan bod wanneer een rechter zich moet uitspreken over de morele schadevergoeding bij de dood van een geliefd iemand. Zo iemand is meestal 'onbetaalbaar', maar toch moet er een bedrag op geplaatst worden.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Master Filosofie Herman Lodewyckx

ethiek algmeen; ingenieursethiek, Filosofie algemeen; Afrikaanse Filosofie

Katholieke Hogeschool Vives
Doorniksesteenweg 145 8500 Kortrijk
http://www.vives.be

Zoek andere vragen

© 2008-2019
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen