Vanwaar komen, los van het tij, de verschillen in het zeeniveau?

Toon, 31 jaar
21 januari 2010

Ik heb gelezen dat het zeeniveau in de Rode Zee 1,2m hoger ligt dan dat in de Middellandse zee en dat terwijl er geen sluizen zijn. Waar komt dit hoogteverschil vandaan? Fungeert het Suezkanaal dan niet als een enorme rivier in de richting van de Middellandse zee?

Antwoord

Neem het getij, de wind en golven weg en je zou verwachten dat het niveau van alle zeeën en oceanen ter wereld waterpas staat. En toch is dit niet zo. Hiervoor zijn meerdere redenen verantwoordelijk.

Subtiele niveauverschillen – van enkele tot meerdere tientallen centimeters – ontstaan ten gevolge van drukstijgingen en –dalingen in de atmosfeer. Zeewater op zich mag dan relatief weinig samendrukbaar zijn, het is wel vloeibaar en daardoor gevoelig voor drukverschillen. Bij hoge luchtdruk daalt het zeeniveau, bij lage druk stijgt het. Een luchtdrukverandering van 1 millibar wijzigt het zeeniveau met 1 cm.

Een tweede oorzaak van niveauverschillen in oceanen wordt veroorzaakt door de zwaartekracht. Deze is in staat om de zee over een afstand van honderd kilometers één of meerdere meters op te tillen of te doen zakken. Zoals alles op onze planeet wordt ook water aangetrokken door de massa van de Aarde. Daarbij geldt: hoe meer massa, hoe sterker de aantrekkingskracht. Vermits de bodem van de oceaan niet vlak is, maar bestaat uit onderzeese bergen en diepe troggen, is de aantrekkingskracht op het water op elk punt in zee verschillend. Nu zou je kunnen verwachten dat ter hoogte van een onderzeese berg – door extra massa en dus extra zwaartekracht – een kuil in het zeeniveau ontstaat. Maar dan zit je er naast... Het tegendeel is immers waar: het omringende water wordt uit alle richtingen naar de berg toegetrokken en vormt zodoende een bult ter hoogte van de berg. Op satellietbeelden kun je deze deuken en bulten zien. Het laat wetenschappers toe onderzeese bergen te ontdekken.

Daarnaast hebben temperatuur en zoutgehalte ook een invloed op de dichtheid van zeewater – hoe kouder en zouter, hoe hoger de dichtheid – en dus op het peil van de oceanen. Ter hoogte van Panama bijvoorbeeld is het waterniveau van de Stille Oceaan zo'n 30 tot 50 cm hoger dan dat van de Atlantische Oceaan aan het andere uiteinde van het Panamakanaal. Dat komt omdat op het noordelijk halfrond het water van de Stille Oceaan minder zout én warmer dan in het noordelijke deel van de Atlantische Oceaan. Op het Panamakanaal zitten sluizen, maar die zijn er in de eerste plaats om het hoogteverschil van 26 meter te overbruggen. Ook wordt hiermee bekomen dat oceaanwater en daarmee het dieren- en plantenleven van beide oceanen strikt gescheiden blijft.

Tussen de oostelijke Middellandse Zee en de Rode Zee zit inderdaad een minimaal hoogteverschil. Omdat het Suez kanaal over vlak terrein loopt, zijn daar voor de scheepvaart geen sluizen nodig. Zodoende kan het water uit de Rode zee ongehinderd de Middellandse zee instromen. Met alle gevolgen van dien. Heel wat soorten liften mee en hebben het in het oostelijk deel van de Middellandse Zee best naar hun zin. Om een voorbeeld te geven: Via het Suez kanaal kwamen acht soorten grote garnalen uit de Rode Zee de Middellandse Zee binnen en verdrongen er de lokale soort garnaal (Melicertus kerathurus) in de vangsten van de lokale vissers.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Dr. Nancy Fockedey

Mariene, estuariene en kustwetenschappen in de breedste zin van het woord.

Vlaams Instituut voor de Zee
Wandelaarkaai 7 8400 Oostende
http://www.vliz.be

Zoek andere vragen

© 2008-2019
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door het
Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen