Waarom is de beleefdheidsvorm in het spaans Usted?

In het Latijn had je oorspronkelijk een onderscheid tussen 'tu' (enkelvoud) en 'vos' (meervoud). Na verloop van tijd werd 'vos' ook gebruikt om één persoon aan te spreken en om tegelijkertijd respect uit te drukken (vgl. de keizer, die aangesproken moest worden als vertegenwoordiger van alle Romeinen). 

Deze situatie wordt zo overgeleverd tot in het Oud-Spaans: 'tú' versus 'vos'. Het systeem komt echter onder druk te staan, omdat de beleefdheidsvorm voor meer en meer omstandigheden wordt gebruikt, en bijgevolg geen uitzonderlijk respect meer lijkt uit te drukken. Tegen het einde van de Middeleeuwen zijn er dan ook verschillende nieuwe beleefdheidsvormen in omloop, waarbij men een extra woord toevoegt om de beleefdheidsformule nog meer in de verf te zetten. De populairste vorm is 'vuestra merced' (uwe genade), met een meervoudige tegenhanger 'vuestras mercedes'. Ondertussen verandert ook de 'vos'-vorm, waaraan vaak het woord 'otros' (anderen) wordt toegevoegd om aan te geven dat het een meervoud is ('vos'+'otros', mooi vergelijkbaar met de Amerikaanse regionale aanspreekvorm y'all). 

De situatie is aan het begin van de Spaanse Gouden Eeuw dus min of meer als volgt:

* Enkelvoud:

   - informeel: tú/vos

   - beleefdheidsvorm: vuestra merced

* Meervoud:

   - informeel: vosotros

   - beleefdheidsvorm: vuestras mercedes

Later wint 'tú' het van 'vos' als informele aanspreekvorm voor het enkelvoud (alleszins in het merendeel van de dialecten), en wordt de lange vorm 'vuestra merced' samengetrokken tot reducties als 'vuesarced', 'vuced', 'vusted', en uiteindelijk 'usted'. Dat is de situatie in het hedendaagse Castilliaans. 

In bepaalde regio's van Andalusië en Zuid-Amerika is het onderscheid tussen de informele en de formele variant overigens weer op de helling komen te staan, en hebben 'usted' en 'ustedes' het deze keer gehaald. 

(Afbeelding: een 18de-eeuwse print van Francisco de Goya, met in het onderschrift de afkorting "Vm~d" voor 'vuestra merced').