Hoe kan het zijn dat bepaalde mensen een bepaald getal zoveel waarnemen?

Antwoord

Beste Franky,

Objectief gezien is er geen enkele reden waarom het ene cijfer of getal vaker zou voorkomen dan het andere. De enige uitzonderingen die ik hierop zie, zijn getallen die op de een of andere wijze met je persoon verbonden zijn (bv. de getallen uit je geboortedatum, je pc-toegangscode, ...), getallen die slechts tijdelijk belangrijk zijn (bv. getal dat naar de huidige maand of het jaar verwijst) of getallen die frequent voorkomen in een verkoopscontext (bv. 99 en alle getallen die erop eindigen).

Het fenomeen waar jij op wijst, heeft eerder met de psychologie van onze waarneming te maken dan met een "wetenschappelijk onverklaarbaar maar vastgesteld lot". Veel van onze ervaringen gaan aan ons voorbij zonder dat we ze opmerken, tenzij we er een bepaalde betekenis aan toekennen en er (om die reden) op gaan letten. Onze aandacht wordt er dan a.h.w. automatisch naartoe getrokken. Dan zien we die zaken niet vaker maar we worden er ons wel beter van bewust als we ze zien.

Stel dat ik me morgen de bedenking maak dat ik de laaste tijd vaak het cijfer 8 zie (wat evt. waar kan zijn; gemiddeld gesproken zie je wellicht de cijfers 0-9 even vaak maar over een periode van bv. 3 dagen kan je inderdaad echt vaker het cijfer 8 te zien krijgen). Dan is de kans groot dat mijn aandacht vanaf dat moment sneller getrokken wordt door het zien van een 8 dan door andere cijfers. Door te denken dat ik vaker een 8 zie, heb ik immers iets met dit cijfer gedaan wat ik met andere cijfers niet doe: ik ben er speciale aandacht aan gaan besteden. Daardoor heeft dit specifieke cijfer in mijn geheugen een bepaalde "waarde" gekregen. Als ik de volgende keer een 8 zie, zal ik ze natuurlijk niet beter zien (letterlijk) dan een ander cijfer; ik zal me er echter wel sterker bewust van worden dàt ik dat cijfer zie (en denken: "alweer!"), m.a.w. het cijfer zal vanaf nu mijn aandacht sneller grijpen dan andere cijfers. Het cijfer 8 komt in de realiteit niet vaker voor dan de andere cijfers maar omdat het mijn aandacht beter grijpt dan andere cijfers, krijg ik wel die indruk.

Volgens mij is dit de verklaring achter je frequente waarneming van het getal 13. Ooit heb je een bepaalde "betekenis" aan dit getal toegekend of was het voor jou om de een of andere reden belangrijk (hoeft trouwens niets met bijgeloof te maken te hebben en het bewuste getal had in die zin even goed 12 of 14 geweest kunnen zijn). Daarom ben je je er nu nog steeds sneller van bewust dat je het getal 13 ziet dan wanneer je een ander getal ziet (je bent erop gaan letten). Ik zou voorspellen dat hoe meer je erop gaat letten, hoe sterker je overtuiging zal worden dat je inderdaad vaker een 13 ziet. Dit zou meteen een demonstratie zou zijn van het feit dat je frequente waarneming van 13 niets met "een vastgesteld lot" te maken heeft maar wel met de wijze waarop onze aandacht en geheugen werken. We kunnen de illusie krijgen dat sommige dingen zich vaker voordoen dan andere, terwijl dat objectief niet het geval is.

Dominiek Sandra
Hoogleraar Psycholinguïstiek
Universiteit Antwerpen