Hoe werkt een cleanroom?

Antwoord

Beste Laurens,

Een cleanroom maakt inderdaad echt een verschil! Ik heb zelf in de farmaceutische sector gewerkt, waar verschillende niveaus van cleanrooms van elkaar worden onderscheiden.

Simpel gezegd, moet de ruimte binnen een cleanroom clean (proper) blijven. Dat betekent dat er geen verontreinigingen in de kamer mogen zijn die het productieproces of het product kunnen verstoren. Je wilt niet dat er vuil (stof, insecten, …) in je voedsel of medicatie terechtkomt. Tijdens het productieproces van een computerchip zijn minuscule stofdeeltjes al voldoende om de hele werking van de chip te verstoren!

Een cleanroom is dan ook een afgesloten ruimte waarin alles wat binnenkomt proper moet zijn. Hiervoor wordt alles op een speciale manier binnengelaten: lucht wordt bijvoorbeeld gefilterd en mensen dragen beschermende kledij die vooral bedoeld is om te voorkomen dat er deeltjes mee binnengebracht worden. Denk hierbij aan overschoentjes (een soort sokjes over je schoenen), een haarnetje, een mondmasker en een stofvrije overall. De lucht die naar binnen wordt gepompt gaat eerst over zeer fijne filters. De ruimte zelf staat ook onder overdruk. Dit wil zeggen dat de luchtdruk in de ruimte net een beetje hoger is dan in de gangen eromheen, zodat er nooit lucht door kieren naar binnen kan worden gezogen. 

= 0,5µm per m³, klasse 6 maximaal 35200 deeltjes >= 0,5 µm per m³ (bv. assemblage van medische hulpmiddelen), klasse 4 maximaal 10000 deeltjes <= 0,1 µm per m³ (bv. voor electronica productie) en klasse 1 maximaal 10 deeltjes >= 0,1 µm per m³ (bv nanotechologie). Maar hoe klein zijn die deeltjes? Wel een menselijke haar is 70 µm breed. Fijnstof of de schadelijke deeltjes in de lucht afkomstig van verbrandingsmotoren zijn maximaal 2,5 µm groot. 0,5 µm is een kleine bacterië en is nog net met een normale biologische microscoop zichtbaar. En een deeltje van 0,1 µm is zo groot als een griepvirus en kan je enkel zien met een electronenmicroscoop. 

Dus maximaal 10 deeltjes zo groot als een virus in een ruimte van 1m op 1 m op 1 m.... dat is heel, heel weinig. In zo'n situatie moet een persoon, die helemaal in een afgesloten, stofvrij pak is omgekleed, ook nog eens door een luchtdouche gaan om alle stofdeeltjes te verwijderen. En idealiter zorg je dat mensen er zo weinig mogelijk binnenkomen en alles geautomatiseerd verloopt. Of bedienbaar vanuit een controlekamer. 

Cleanrooms worden dus zeer streng gecontroleerd. Maar ik heb ooit een verhaal gehoord, dat zich ondertussen meer dan 25 jaar geleden heeft afgespeeld. In een computerchipfabriek waren er ineens meer defecten dan normaal op pas gemaakte chips. De ventilatie werd nagekeken, de omkleedprotocols, de luchtdouche... tot men op camerabeelden zag dat de poetshulp na een uurtje werken haar masker naar beneden deed en een sigaretje opstak. 

Met vriendelijke groeten,

Katrien