Zien we binnenkort overal zelfrijdende voertuigen, nu we in Leuven al op een zelfrijdende bus kunnen stappen? Wat zullen de effecten daarvan zijn? (2)

Antwoord

Dag Wout,

Kort samengevat: ja, we verwachten dat zelfrijdende voertuigen de komende jaren geleidelijk zullen doorbreken. De impact op onze mobiliteit en samenleving kan groot zijn. Hoe die impact er precies zal uitzien, hangt sterk af van hoe de technologie wordt ingezet en welk beleid er rond wordt gevoerd.

Vandaag zien we wereldwijd steeds meer projecten met zelfrijdende voertuigen. In Europa lopen we nog wat achter, maar in de Verenigde Staten en China rijden al duizenden volledig autonome voertuigen rond. Ze worden vooral ingezet als robotaxi of voor goederenvervoer. Veel mensen beseffen daardoor nog niet hoe ver de technologie al staat en hoe snel de ontwikkelingen gaan.

Mijn verwachting is dat we de komende jaren steeds meer zelfrijdende voertuigen zullen zien. In het verleden werden zulke voorspellingen vaak te optimistisch gemaakt (o.a. door Elon Musk), maar vandaag zijn er drie belangrijke redenen waarom de situatie anders is:

1) Verschillende grote bedrijven beschikken over technologie die ook echt werkt in zeer complexe omgevingen en in grote gebieden. Voorbeelden zijn Waymo (dochterbedrijf van Alphabet/Google), Baidu Apollo, Pony.ai en WeRide. Deze bedrijven hebben elk al commerciële robotaxidiensten in meerdere grote steden, waar dagelijks duizenden passagiers gebruik van maken. Het aantal voertuigen en steden waarin ze actief zijn, groeit snel.

2) Deze bedrijven zijn nog niet winstgevend, maar er zijn recente signalen dat robotaxidiensten in sommige steden al break-even draaien (zie bijvoorbeeld bron 1). Dat is een belangrijke stap richting verdere opschaling.

3) een regelgevend kader dat grootschalige uitrol en homologatie mogelijk moet maken is in opmaak.

Als zelfrijdende voertuigen op grote schaal doorbreken, kan dat verschillende belangrijke effecten hebben op mobiliteit en samenleving.

Verkeersveiligheid

Een vaak genoemd voordeel is een mogelijke verbetering van de verkeersveiligheid. Autonome voertuigen gebruiken sensoren en software om continu hun omgeving te monitoren en kunnen zeer snel reageren. In tegenstelling tot menselijke bestuurders worden ze niet moe, afgeleid of onder invloed.

Dat betekent echter niet dat zelfrijdende voertuigen álle ongevallen zullen voorkomen. Sommige ongevallen zijn fysisch onvermijdelijk en ook technische storingen kunnen optreden. De maatschappelijke vraag wordt daarom: hoe veilig is veilig genoeg om deze voertuigen massaal toe te laten op de weg?

Zelfrijdende voertuigen zullen waarschijnlijk véél veiliger zullen moeten zijn dan menselijke bestuurders voordat de samenleving ze volledig aanvaardt. We zijn immers veel kritischer voor fouten van machines dan voor menselijke fouten. Er zijn wel al positieve signalen. De ongevallenstatistieken die worden gepubliceerd lijken veelbelovend. Mensen die regelmatig robotaxi’s gebruiken geven vaak aan dat ze zich er veiliger in voelen dan bij een gewone bestuurder. Sommige vrouwen geven zelfs aan dat ze zich, zeker ’s nachts, veiliger voelen in een onbemande taxi dan bij een onbekende chauffeur. Toch is het nog te vroeg om al definitief te zeggen dat zelfrijdende voertuigen veiliger zijn dan menselijke bestuurders.

Files en aantal verplaatsingen

Er wordt soms beweerd dat zelfrijdende voertuigen het fileprobleem zullen oplossen, maar dat is verre van zeker. Autonome voertuigen kunnen bijvoorbeeld ook leeg rondrijden. Daarnaast kan mobiliteit toenemen omdat ook mensen zonder rijbewijs of eigen wagen zich gemakkelijker zullen kunnen verplaatsen.

Toegankelijkheid

Diezelfde evolutie kan mobiliteit wel veel inclusiever maken. Zelfrijdende voertuigen kunnen mensen zonder rijbewijs, ouderen of mensen met een beperking meer zelfstandige mobiliteit geven.

Belangenorganisaties voor mensen met een beperking staan daarom positief tegenover het potentieel van de technologie, al geven ze aan dat er nog heel wat werk is. Sommige robotaxi’s zijn bijvoorbeeld al goed bruikbaar voor blinden en slechtzienden, maar rolstoeltoegankelijkheid blijft bij de meeste systemen nog een uitdaging.

Impact op ruimtegebruik

Zelfrijdende voertuigen kunnen ook invloed hebben op de inrichting en het ruimtegebruik van onze steden. Vandaag neemt parkeren veel ruimte in. Zelfrijdende voertuigen kunnen passagiers afzetten en daarna elders gaan parkeren of meteen een nieuwe rit uitvoeren. Daardoor kan een groot deel van de parkeerruimte verdwijnen.

Die vrijgekomen ruimte kan gebruik worden voor nieuwe functies, groen of publieke ruimte. Zo kunnen we onze steden levendiger en leefbaarder maken. Tegelijkertijd moeten we opletten voor een mogelijk tegenovergesteld effect. Als autonoom vervoer comfortabel en goedkoop wordt, kan het mensen bijvoorbeeld stimuleren om verder van hun werk te wonen, wat tot meer verplaatsingen en ruimtelijke spreiding kan leiden. Die evolutie zagen we ook bij de opkomst van de personenwagen in de jaren ’60, en moeten we dit keer absoluut vermijden.

Kost van mobiliteit

Zelfrijdende voertuigen kunnen mobiliteit ook goedkoper maken, als ze kunnen leiden tot een verschuiving van autobezit naar mobiliteit-als-dienst. In dat model gebruiken mensen robotaxi’s of gedeelde voertuigen wanneer ze vervoer nodig hebben, in plaats van zelf een auto te bezitten.

Verschillende studies (bijvoorbeeld bronnen 2 en 3) suggereert dat een robotaxi per kilometer goedkoper kan zijn dan rijden met een eigen wagen. Een privéwagen staat vandaag immers gemiddeld meer dan 90% van de tijd stil, terwijl een robotaxi veel meer uren per dag passagiers kan vervoeren.

Dat kan mobiliteit potentieel enkele duizenden euro’s per persoon per jaar goedkoper maken, zeker als mensen ook gebruikmaken van gedeelde shuttles of autonome bussen. Sommige studies (bijvoorbeeld bron 4) tonen zelfs dat een slimme combinatie van robotaxi’s, shuttles en bussen alle privéwagens in een stad kunnen vervangen, met wachttijden van slechts enkele minuten.

De kernvraag

De grote vraag is uiteindelijk hoe we deze technologie zullen gebruiken. Kopen we massaal zelfrijdende auto's, of evolueren we naar een gedeeld en multimodaal mobiliteitssysteem?

In het eerste scenario automatiseren we mogelijk gewoon de files. In het tweede scenario kunnen we evolueren naar een mobiliteitssysteem dat toegankelijker, efficiënter en goedkoper is.

Beleid zal daarbij een cruciale rol spelen. Zonder duidelijke keuzes zullen vooral technologiebedrijven en autobouwers bepalen hoe onze mobiliteit van morgen eruitziet. Dat zou waarschijnlijk leiden tot meer voertuigen en meer gereden kilometers.

De uitdaging is dus om autonome mobiliteit te gebruiken voor “duurzame verplaatsingsvrijheid voor iedereen”, en niet voor “geautomatiseerde files”. Met doordacht beleid is dat perfect mogelijk.

Bronnen

1 https://blog.pony.ai/pony-ai-achieves-gen-7-robotaxi-unit-economics-breakeven-in-shenzhen-strengthening-path-to-scalable-commercialization/

2 Deloitte (2019). Urban Mobility and Autonomous Driving in 2035 – How robotaxis will affect cities and automakers.

3 Ruter (2025). The economics of a shared autonomous on-demand service.

4 Ruter (2019). The Oslo Study – How autonomous cars may change transport in cities.