Als het heelal zich blijft uitbreiden zoals een ballon, kan het dan ook ontploffen?

simon, 13 jaar
6 februari 2024

Een ballon die blijft groter worden ontploft, gebeurt dit dan ook eens met het universum?

Antwoord

Neen, voor het heelal vond de ontploffing (als we dit woord mogen gebruiken) plaats in het begin (de oerknal), eerder dan op het einde.

Je vraag past in een hele rij vragen van mensen (van alle leeftijden!) die zich de oerknal en de expansie van het heelal proberen voor te stellen. Maar ons vermogen om iets voor te stellen, is ruimtelijk, met drie richtingen (dimensies), namelijk lengte, breedte en hoogte. Maar voor het expanderend heelal is ook de tijd een 'richting', en zo voelen we het niet, of althans minder, aan.   Als je een beeld hebt van het verleden in je geheugen, dan is dat ook een ruimtelijk beeld. 

Dat beeld met die ballon is goed, maar kan dus tegelijk misleidend zijn. In dat beeld wordt een ballon opgeblazen, en zijn de sterrenstelsels punten op het oppervlak van de ballon. Naarmate de ballon opgeblazen wordt, wordt de afstand tussen de punten groter, alhoewel ze blijven stilstaan ten opzichte van de plaats waarop ze eerst waren. Het is dus de ruimte tussen de sterrenstelsels die groeit, en inderdaad, het oppervlak van de ballon wordt groter. Maar een oppervlak is niet hetzelfde als een volume, het is tweedimensionaal eerder dan driedimensionaal, je kan er maar in twee onafhankelijke richtingen bewegen. De derde dimensie in dat beeld, de straal van de ballon, is eigenlijk de tijd die steeds groeit. En het is daar dat de misverstanden beginnen, want we blijven dat beeld interpreteren met ons puur ruimtelijk voorstellingsvermogen. Tijd en ruimte samen zijn vier richtingen, en we kunnen er maar drie tegelijk voorstellen; het beeld van de ballon is niet 0+3 maar 1+2.

Het beeld wordt ook wat vertroebeld door de verwijzing naar ballonnen, waarvan we allen weten dat ze juist op het einde ontploffen. Maar natuurlijk hangen al die sterrenstelsels niet aan elkaar door plastics die niet oneindig kunnen uitgerokken worden!  En ook is de expansie niet het gevolg van iemand die blijft blazen. Een ander beeld dat soms gebruikt wordt, is van een cake met rozijntjes die rijst in de oven. Door de expansie daar wordt de afstand tussen de rozijnen groter, maar ze blijven wel staan waar ze stonden. Het 'probleem' met die visie is dat het steeds warmer wordt in dat model, daar waar het heelal juist afkoelt... Conclusie: als men een goedbedoelde vergelijking maakt, probeer te snappen wat het wel en niet betekent.

Sta me toe te eindigen met een iets meer 'filosofische' beschouwing. Eigen aan het evoluerende karakter van het heelal, is de vaststelling dat wij een product van die evolutie zijn. En dus ook dat ons vermogen om voor onszelf een en ander voor te stellen, gegroeid is met dit heelal zelf. Het is dan ook niets anders dan ijdelheid om te denken dat wij op alles zomaar de ultieme antwoorden kunnen geven.

Reacties op dit antwoord

Er zijn nog geen reacties op deze vraag.

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Zoek andere vragen

© 2008-2024
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door EOS vzw