Waarom is het moeilijker om een dialect in je eigen taal te leren dan een andere taal?

Antwoord

Beste Jens,

Als we het alleen over de tongval hebben, over de uitspraak van klinkers en medeklinkers dus, dan is de verklaring nogal eenvoudig. Bij het leren van een vreemde taal (Engels, Duits, Frans, Tsjechisch, Chinees ...) kunnen we bij het leren van de vreemde taal steunen op een gestandaardiseerde uitspraak van de vreemde taal. Neem nu het Duits. In Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland en alle andere gebieden in Europa waar Duits gesproken wordt, heb je meer en minder van elkaar afwijkende varianten in de tongval. Maar die varianten spelen bij het leren van het Duits geen rol omdat we een normuitspraak hanteren in het onderwijs. We spreken af om één bepaalde vorm te veralgemenen en die boven de daarvan afwijkende vormen te verkiezen. Zo leren we op school König als /keuniech/ uitspreken en niet als /keuniek/ (hoewel die vorm in grote delen van Duitsland ook voorkomt).

Wil je een dialect van je eigen taal leren, bv. West-Vlaams of Limburgs, dan kun je niet op een gestandaardiseerde vorm steunen, want die bestaat niet. Het West-Vlaams is niet één taal met uitspraakregels die zowel voor Oostende als voor Kortrijk als voor Brugge enzovoort gelden. Er zijn nogal wat verschillen. Voor het woord school bestaan in het West-Vlaams meerdere mogelijkheden, afhankelijk van de streek: /skole/, /sjole/ (met /sj/ zoals in sjaal), /shole/ (met /s/ + /h/) en /s ʔ ole/ (waarbij ʔ staat voor de glottisslag). De glottisslag is wat je hoort in geantwoord tussen de e en de a. Onmiddellijk vóór het uitspreken van de a hoor je de glottisslag: het aanzetten van het stemgeluid door het krachtige openklappen van de stemspleet.

Het is dus met andere woorden onmogelijk om West-Vlaams of Limburgs te leren. Je kunt natuurlijk wel Brugs, Iepers, Genks of Maaseiks leren. Maar dan is daarbij natuurlijk een bijkomend probleem dat je daar docenten voor moet kunnen vinden en ook leermateriaal. Ken je een docent Brugs? Ken je leerboeken en oefenmateriaal om Brugs te leren? Kun je boeken in het Brugs lezen om het leren van die taal te ondersteunen? Kun je in het Brugs naar de radio luisteren of naar de televisie kijken om die taal te leren begrijpen? Het antwoord is telkens ontkennend, denk ik. Zelfs het idee om eens een paar dagen naar Brugge te komen om Brugs te leren spreken, is niet realistisch, gewoon omdat er in Brugge in veel gevallen gewoon Nederlands gesproken wordt. Je zou al bij een Brugssprekend gezin moeten gaan logeren. Dat laatste is inderdaad mogelijk, theoretisch dan toch.

Verder speelt natuurlijk ook het probleem van de motivatie. Waarom zou je een dialect van een andere streek of van een andere gemeente leren, als je daar net zo goed en wellicht zelfs beter in het Nederlands terecht kunt? Het dialect is hoe langer hoe meer een taalvorm voor de intimiteit, voor de geborgenheid van het gezin, voor lokaal gebruik ... Een 'vreemdeling' die een dialect van een andere gemeente leert en in die gemeente dan in die voor hem vreemde taal wil communiceren, zal er als gekunsteld overkomen. Dialectsprekers verwachten niet dat 'vreemdelingen' hun dialect leren als die 'op bezoek' komen. Daarvoor dient juist de standaardtaal. Dat bemoeilijkt natuurlijk het leren van een dialect. Wie als 'vreemdeling' een dialect wil leren en dat dialect dan wil spreken, botst op de neiging van de 'inboorlingen' om op de standaardtaal over te schakelen in contacten met 'vreemdelingen'.

Met hartelijke groet,

Peter Debrabandere