Is het leven een afvalproduct in het heelal?

Antwoord

Het zou wel heel oneerbiedig zijn iets dergelijk te beweren.

Het is niet omdat het leven iets vrij uitzonderlijks lijkt in dit grote heelal dat het een 'afvalproduct' zou zijn. Afval is trouwens niet zo uitzonderlijk, zoals we ten overvloede kunnen vaststellen in het dagelijkse leven...

Er zijn wel objecten in het heelal die we naar analogie als 'afvalproducten' kunnen beschouwen. Witte dwergen, neutronensterren, zelfs zwarte gaten bijvoorbeeld. Zij zijn wat er overblijft als een ster haar evolutie beëindigd heeft, de 'as' die overblijft als het vuur is opgebrand. En zeldzaam zijn ze niet.

Levende wezens zoals hier op aarde zijn met grote voorsprong de meest ingewikkelde systemen die we kennen in de kosmos. Ik zeg weleens dat ik sterrenkundige geworden ben omdat biologie veel te ingewikkeld is voor mij... De zoektocht naar levende wezens elders wordt in hoge mate gestuurd door de vraag hoe het mogelijk is dat op onze plaats in het heelal de wonderbare evolutie tot wat wij hier nu meemaken, heeft kunnen plaatsvinden, en dus ook wel hoe uitzonderlijk dat is. Het is voor sterrenkundigen, maar eigenlijk voor alle wetenschappers, een bron van grote verwondering dat de kosmos, geregeerd door fysische wetten, blijkbaar ook 'biofiel' is geworden... We zijn in kosmische termen inderdaad een anomalie, maar afval zou ik dit dus niet noemen. Integendeel, we lijken wel het moeilijkste 'project' (tussen aanhalingstekens, want ik wil helemaal niet beweren dat wij het einddoel van de kosmos zijn, zelfs niet dat de kosmische evolutie een doel heeft) dat de kosmos heeft gerealiseerd sinds de oerknal.

Het wondere van de hele discussie heeft ook te maken met het feit dat wij door de geschiedenis heen telkens opnieuw door fasen zijn gegaan van inzichten dat de kosmos veel en veel groter is dan we dachten. Vanuit het standpunt dat het om ons gaat in de wereld, werd het steeds vreemder dat ons leven zich situeert in een systeem waar onze aarde een klein stofje is in een gigantisch heelal. Vandaar het spontane gevoel dat wij helemaal niet alleen zijn. Maar daartegenover staat het inzicht dat de evolutie tot bij ons, in de termen waarin ze heeft plaatsgevonden, enkel kon gebeuren in een groot en oud (beide zijn met elkaar verbonden door de expansie van het heelal) heelal. Voor biochemie heb je biomoleculen nodig, en die bevatten atomen die in sterren zijn gemaakt. Ons lichaam bevat atomen die in vele duizenden verschillende sterren zijn gevormd. De evolutie had tijd nodig, en een oud expanderend heelal moet wel heel groot geworden zijn.