Hoe zijn apen in mensen veranderd?

Antwoord

Wetenschappers denken dat onze verre voorouders inderdaad sterk op apen leken. Dat kun je afleiden uit de studie van fossiele (versteende) beenderen die men regelmatig terugvindt. Vanaf ongeveer 6-7 miljoen jaar geleden gingen ze er steeds meer van verschillen hetgeen gepaard ging met aanpassingen aan een andere leefomgeving. Men denkt dat onze voorouders zich als gevolg van een klimaatverandering moesten aanpassen aan een steeds drogere omgeving in Oost-Afrika. In die drogere omgeving waren er minder bomen. Daar waar de meeste apen bleven leven in en om bomen, in dichte wouden, pasten de menselijke voorouders zich aan om te kunnen overleven in de savanne. In een omgeving met weinig bomen, maar vooral hoog gras en lage struiken. Daar was het moeilijker voor hen om eten te vinden en daarom moesten ze dagelijks grote afstanden kunnen afleggen. Dat ligt aan de basis van één van de grote verschillen met apen, namelijk het zeer goed kunnen rechtoplopen op twee benen. Dat bleek voor onze voorouders de beste manier om grote afstanden te kunnen afleggen, om genoeg voedsel te kunnen verzamelen in de savanne. Het verlies van lichaamsbeharing, maar behoud van hoofdhaar, en het verkrijgen van zweetklieren in de huid wordt ook beschouwd als aanpassingen aan het lange afstandlopen onder de Afrikaanse zon. Hierdoor konden mensen ook goede jagers worden.

Een tweede grote aanpassing zijn onze grotere en meer ingewikkelde hersenen, waardoor we verstandiger zijn dan apen. De meeste wetenschappers denken dat dat grotere verstand vooral nodig was om goed te kunnen samenwerken met andere mensen in de groep. Mensen waren voor hun overleving zeer afhankelijk van anderen, en dat zijn ze nu nog. Om goed te kunnen samenwerken moet je goed kunnen communiceren met elkaar – daarvoor dient het spraakvermogen en de taal die mensen zo goed beheersen (en eventueel ook gebarentaal). Je moet ook goed kunnen bedenken hoe de anderen denken, wat hun goede en minder goede eigenschappen zijn – met andere woorden je moet veel en goede sociale vaardigheden hebben als mens. En dat vergt veel verstand.

Ten derde is er de handigheid die bij mensen groter is dan bij apen. In combinatie met ons groter verstand liet dat toe om wapens en werktuigen te ontwikkelen en mee te dragen, ondermeer om ermee op jacht te kunnen gaan.

Apen zijn dus in mensen veranderd om in een bepaalde leefomgeving, zoals de Afrikaanse savanne, te kunnen overleven. De (mens)apen die waarschijnlijk het meest op onze voorouders lijken, zijn de chimpansees. Die hebben zich verder aangepast aan het leven in het oerwoud.

Als je wil weten hoe zo’n veranderingen plaatsgrijpen, dan moet je weten dat die zeer traag verlopen. Bij elke generatie (kinderen van ouders) kunnen kleine veranderingen optreden die het overleven bevorderen in een bepaalde omgeving. In natuurlijke omstandigheden zullen degenen met de interessantste veranderingen beter overleven en aan hun kinderen die aanpassingen doorgeven. Pas na veel generaties kunnen die dan tot grote veranderingen leiden in de lichaamsbouw. Dat is het principe van “evolutie”.