Zorgen sommige stoffen ervoor dat DNA verandert of aangetast wordt?

Antwoord

Dag Anouk,

Heel simpel gezegd is je DNA een heeeeel erg lange keten van 'A, T, G en C' (dit zijn uiteraard geen echte letters, maar zo worden de bouwstenen van het DNA afgekort genoemd). Omdat je groeit en je lichaamscellen zich continu vernieuwen (denk bv. maar aan droge huidschilfertjes of het vervellen nadat je verbrand bent in de zon), moet je DNA telkens opnieuw gekopieerd worden en dat is een hele klus: zo zijn dat voor mensen 12 000 000 000 'letters' in elke cel en bestaat je lichaam uit minstens 1 000 000 000 000 cellen. Dit kopiëren doet ons lichaam ook behoorlijk snel dus daar kan gewoon al door het toeval eens een foutje in terechtkomen. Gelukkig zijn er ook mechanismen in onze cellen aanwezig om dit op te merken en terug te herstellen. Maar bovenop deze toevallige foutjes, zijn er inderdaad nog een heleboel andere dingen/stoffen die schade kunnen brengen aan DNA en zo foutjes introduceren: bv. UV licht van de zon bv (daarom moet je altijd goed smeren), ingeademde tabakrook, maar ook stoffen die van nature in ons lichaam voorkomen zoals acetaldehyde (wat ook het afbraakproduct van alcohol is in ons lichaam). En zo zijn er nog een heleboel stoffen die afkomstig zijn van binnen of van buiten ons lichaam die DNA kunnen veranderen. Dit hoeft niet perse direct problematisch te zijn. Ons lichaam is bijna continu bezig met DNA foutjes te herstellen en dat herstelmechanisme werkt over het algemeen heel goed. Maar als er plots heel veel DNA schade is of over een lange termijn, dan kan dit herstelmechanisme niet meer mee en worden de DNA foutjes blijvend in ons lichaam opgestapeld. 

Daarnaast zijn die lange ketens 'DNA letters' ook nog eens 'versierd' met allerlei kleine chemische groepjes/moleculen. Deze extra laag die op het DNA ligt, noemen ze epigenetica. Deze extra laag kan veel gemakkelijker veranderen, vooral door verschillende soorten stress die je ervaart. Epigenetica is een veel recenter onderzoeksgebied dan gewoon enkel kijken naar de 'DNA letters' (= genetica) dus daar zijn nog veel meer vragen en daar is nog heel veel onderzoek naar nodig. Maar deze soorten stress zouden wel eens heel ruim kunnen gaan: vb ongezond eten, weinig slaap, te veel UV licht, te veel drinken, roken of drugs gebruiken of gewoon echt letterlijk stress. Het is ook door deze extra laag op het DNA dat identieke tweelingen er niet meer identiek uitzien, maar steeds meer van elkaar gaan verschillen naarmate ze ouder wonen of een ander leven gaan leiden, met elk hun eigen soorten 'stress'. De veranderingen in die epigenetische laag zijn wel omkeerbaar (in tegenstelling tot veranderingen in DNA zelf), maar hoe snel en hoe vlot dit gebeurt, is nog niet duidelijk voor zover ik weet. 

Wat het effect van plastiek op ons DNA is, is ook nog niet duidelijk beantwoord. De plastiekvervuiling in onze wereld krijgt nog niet (zo heel lang) de aandacht die het nodig heeft. Recentelijk hebben ze wel ontdekt dat kleine stukjes microplastics echt tot in (!) onze lichaamscellen geraken. Het is niet vreemd om te denken dat deze ook stress geven aan onze cellen, maar in hoeverre ze dan de epigenetische laag gaan beinvloeden of zelfs het DNA zal nog moeten blijken uit onderzoek (misschien kan jij je hier later op specialiseren ... ;-) ).