Hoeveel Saharazand daalt er jaarlijks meer op Europa?

Marco, 58 jaar
29 juli 2020

Lijkt me een mooie onderzoeksvraag. Wat is de trend van Saharazand in Europa, over millennia?

Antwoord

Beste Marco

Je stelt een mooie onderzoeksvraag! Bovendien wordt zulk onderzoek ook daadwerkelijk uitgevoerd, bijvoorbeeld om inzicht te krijgen in atmosferische processen op de lange tijdschalen waarin het klimaat verandert. De extreme droogte van de afgelopen jaren heeft inmiddels plaats gemaakt voor een natte NW Europese zomer, maar je vraag is daarom nog niet minder actueel. Een warmere aarde heeft voor onze regio nu eenmaal meer extremen in petto.  

Het klimaat en het weer beïnvloeden de verspreiding van heel fijn zand (in de aardwetenschappen aangeduid als “eolisch stof”) van het ene naar het andere continent, zoals van Afrika naar Europa. Maar het stof heeft zelf ook een invloed op het weer en klimaat, onder andere omdat het de vorming van waterdruppels vereenvoudigd. Soms zijn de stofkorreltjes zo groot, dat je ze na een regenbui met water uit het zuiden eenvoudig van een strak gelakte auto kunt verzamelen. Die korrels kunnen tot wel 1/20 van een millimeter groot zijn en kunnen onder een gewone binoculair microscoop geïdentificeerd worden Echter, verreweg de grootste hoeveelheid stof heeft een diameter van slechts 0,1 tot 6 micron (een micron is slechts een duizendste van een millimeter!).

Met behulp van modelberekeningen schat men dat de totale hoeveelheid stof die wereldwijd jaarlijks in de atmosfeer terecht komt in orde grootte van 1,5 tot 2 miljard ton (!) bedraagt. De grootste stofbronnen zijn - niet zo verrassend - de Sahara, de woestijnen in het Midden-Oosten en de Gobi Woestijn. Het grootste deel van dat stof komt weer op de bodem in dezelfde regio terecht, maar een deel weet via hoge windsystemen de regio te ontsnappen en komt onder andere in Europa terecht, maar ook in het midden van de oceanen. Wat getallen: men heeft in de jaren 1980 gemeten dat er in de Franse Alpen zo’n 2 gram stof per vierkante meter per jaar terecht kwam, in Spanje ongeveer het dubbele. Als je 4 g/m2 toepast voor het oppervlak van Spanje (~500.000 km2) kom je tot een totaal van zo’n 2 miljoen ton stof per jaar. Daarvan is maar een klein deel uit de droge gebieden van Spanje zelf afkomstig.

Om te berekenen hoeveel stof er uit Afrika en Centraal-Azië in Europa neerdwarrelt worden er modellen opgesteld, waarvan de resultaten dan vergeleken kunnen worden met lokale metingen. In principe geldt, hoe beter de resultaten van een model overkomen met de echte data, hoe beter het model. Een goed model kan dan gebruikt worden om voorspellingen te doen voor plaatsen waarvoor nog geen meetresultaten beschikbaar zijn. Om dit te doen voor het verleden is een stuk lastiger, omdat het stof dat neerdwarrelt door erosieprocessen weer verplaatst wordt. Het komt er dan op aan een geologisch archief te vinden, waarin het stof bewaard blijft op de plaats waar het neerdwarrelt.

De beste archieven van eolisch stof in Europa zijn gletsjers, bv. in de Alpen, Pyreneeën, Noorwegen en op Groenland. Het stof blijft in sneeuw en ijs verpakt tot het ooit een keer afsmelt. Als men met een speciale boortechniek een zogenaamde ijskern uit een gletsjer ontneemt, kan men jaar voor jaar analyseren hoeveel stof er op die plaats is neergekomen.

Andere geschikte archieven vinden we op de diepe oceaanbodem ver van het continent: in de diepste delen van de oceanen dwarrelt er alleen maar plankton en eolisch stof op de diepzeebodem neer. Modder die vooral tijdens overstromingen via rivieren naar zee aangevoerd wordt (zomer 2021!) komt niet zo ver en slaat als sediment neer op de ondiepe zeebodem, zoals in de Noordzee. Met boorkernen van diepzeesediment kunnen we duizenden tot miljoenen jaren terug gaan in de tijd en bepalen hoeveel stof er van het land naar de oceaan werd getransporteerd. Op het land, waar geen gletsjers liggen mengt het eolische stof zich met het lokale zand en stof en is het dus veel moeilijker te bepalen wat de bijdrage vanuit de Sahara op een tijdschaal van duizenden jaren is. Kortom hoe die trend is voor Europa als geheel is, is moeilijk te bepalen, maar voor specifieke hooggelegen regio’s met gletsjers (m.n. Alpen, Scandinavië) kan dat in principe dus wel gedaan worden.

Reacties op dit antwoord

  • 01/08/2021 - Marco (vraagsteller)

    Geachte heer Speijer, beste Robert, Dank je wel voor je uitgebreide reactie! Dat zijn toch aardige hoeveelheden zand die vanuit de woestijnen daarbuiten neerdalen. Woestijnstof kan dan wellicht nog invloed hebben op de aanvoer van sporenelementen ten behoeve van 't leven in de gematigde zones. De depositiepatronen van woestijnzand zullen vooral zijn gerelateerd aan uitbreiding en inkrimping van woestijnen. Het is mooi om dit soort gegevens uit verschillende vakgebieden naast elkaar te leggen. Maar dat zal vast wel gebeuren, zoals je schrijft. Mocht er na ons verscheiden ooit weer redelijk intelligent leven ontstaan op aarde, dan hoop ik dat ze goed luisteren naar jouw toekomstige vakgenoten die op onze klimatologische ramp zullen stuiten tijdens hun onderzoekingen. Vriendelijke groet, Marco van Wieringen

Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.

Beantwoord door

Prof. Robert Speijer

Geologie - Paleontologie - Paleoklimatologie. Sinds september 2024: Bachelor in de Geowetenschappen in Leuven!

Katholieke Universiteit Leuven
Oude Markt 13 3000 Leuven
https://www.kuleuven.be/

Zoek andere vragen

© 2008-2026
Ik heb een vraag wordt gecoƶrdineerd door Eos wetenschap. Voor vragen over het platform kan je terecht bij ikhebeenvraag@eos.be