Wat is het effect van antibiotica op het ontstaan van MRSA?

Antwoord

MRSA is de afkorting voor Methicilline-Resistente Stafylococcus Aureus. De bacterie Stafylococcus aureus komt bij veel mensen normaal voor op de huid, maar is bijzonder gevaarlijk als hij het lichaam kan binnendringen, bijvoorbeeld langs een grote open wonde. 

Het antibioticum methicilline werd gemaakt in de jaren vijftig van de vorige eeuw om penicilline-resistente bacteriën te bestrijden. Penicilline was het allereerste antibioticum maar binnen de 10 jaar na het gebruik ervan waren er al veel resistente bacteriën ontstaan. Penicilline-resistente bacteriën kunnen het penicilline molecule afbreken door middel van het enzyme beta-lactamase waarover zij blijken te beschikken. Methicilline is in feite een ander soort penicilline, maar dat niet kan afgebroken worden door het beta-lactamase enzyme van de bacteriën. 

De werking van zowel penicilline als methicilline in bacteriën is dat ze een ander bacterieel enzyme remmen, namelijk transpeptidase. Het transpeptidase enzyme is voor de bacterie essentieel om zijn celwand op te bouwen. En zonder celwand is de bacterie ten dode opgeschreven. 

Enkele jaren na het invoeren van methicilline bleken er echter veel bacteriën, waaronder de MRSA, ook daar resistent tegen te zijn. De MRSA bacterie blijkt in zijn DNA een mutatie te hebben ondergaan waardoor het transpeptidase enzyme gewijzigd is. Het mutante transpeptidase enzyme wordt niet meer geremd door methicilline.

Nu weet men dat het grootschalig gebruik van antibiotica tot gevolg heeft dat steeds meer resistente bacteriën in feite geselecteerd worden. Het zijn bacteriën die toevallig een mutatie in hun DNA hebben ondergaan, zoals in het geval van transpeptidase. Door deze mutatie zijn zij concurrentieel in het voordeel – de andere bacteriën gaan dood, maar de mutanten nemen over. Op de duur worden de meeste bacteriën resistent. Dit is niet anders dan natuurlijke selectie. Maar bovendien kunnen bacteriën onderling stukjes DNA uitwisselen. Hierdoor geven ze mekaar de mutatie en dus ook antibiotica-resistentie door – ze helpen mekaar in feite om resistent te worden en te overleven in een milieu met antibiotica. 

Dus, om op uw vraag te antwoorden: antibiotica hebben als effect dat ze MRSA, en andere antibiotica-resistente bacteriën, doen uitbreiden. Daarom is het belangrijk om antibioticagebruik te beperken door bijvoorbeeld geen antibiotica in te nemen bij een virusziekte (verkoudheid of griep bvb.) want daar helpen antibiotica in eerste instantie toch niet tegen, alleen verstrekken aan mensen die het echt nodig hebben, gebruik beperken in bvb. veeteelt...

Maar daarnaast moet er steeds weer gezocht worden naar nieuwe antibacteriële geneesmiddelen. Na verloop van tijd zullen bacteriën zoals MRSA hier mogelijk toch weer resistentie tegen ontwikkelen – het blijft een soort bewapeningswedloop.