'Nog andere katjes te geselen hebben.' Waar komt deze uitspraak vandaan?

Antwoord

Dag Tim,

De uitdrukking andere katten te geselen hebben (meestal katten en niet katjes) komt alleen in Vlaanderen voor, niet in Nederland. Dat komt doordat Vlaanderen een paar eeuwen lang onder heel sterke invloed van de Franse taal en cultuur geleefd heeft. Daardoor zijn heel wat woorden en uitdrukkingen uit het Frans in het Nederlands van de Vlamingen terechtgekomen. En doordat er in die periode van die beïnvloeding door het Frans weinig taalcontact was tussen Nederland en Vlaanderen, zijn er van die woorden en uitdrukkingen maar heel weinig die ook in Nederland in gebruik gekomen zijn. Dat er weinig taalcontact was tussen Nederland en Vlaanderen (bv. in de 19e eeuw, na 1830), is natuurlijk voor een deel ook het gevolg van de positie van het Nederlands in Vlaanderen. Het Nederlands had na 1830 in de Belgische staat geen prestige. Alleen het Frans had prestige.

Die woorden en uitdrukkingen zijn in verschillende gedaantes in het Nederlands van de Vlamingen terechtgekomen.

1. Leenwoorden & leenuitdrukkingen
Dat zijn woorden en uitdrukkingen die letterlijk aan het Frans ontleend zijn: chauffage, tirette, sacoche, camion, camionette, chape …

2. Bastaardwoorden
Dat zijn woorden die aan het Frans ontleend zijn en daarbij ook aan de spelling en/of de uitspraak en/of de woordvormingsregels van het Nederlands aangepast zijn: ambras (< embarras), confituur (< confiture), interimair (intérimaire), panikeren (< paniquer), contacteren (< contacter), ambeteren, (< embêter) …

3. Leenvertalingen
Dat zijn woorden en uitdrukkingen die letterlijk in het Nederlands vertaald zijn. Zo is het begrip carte de fidélité (carte = kaart & fidélité = getrouwheid) in Vlaanderen getrouwheidskaart geworden, terwijl we in het Nederlands eigenlijk klantenkaart zeggen. Zo is quoi qu’il en soit letterlijk (woord per woord) vertaald met wat er ook van zij, terwijl we in het Nederlands eigenlijk hoe het ook zij zeggen. Ook andere katten te geselen hebben is zo’n leenvertaling. Het is de vertaling van avoir d’autres chats à fouetter. In het Nederlands kun je wel zeggen: wat anders aan zijn hoofd hebben of andere zorgen hebben. De Franse uitdrukking zou ontstaan zijn uit een 17e-eeuwe uitdrukking être éveillé comme un chat qu’on fouette (= wakker gemaakt of geworden zijn zoals een kat die men geselt of slaat). Of uit il n’y a pas de quoi fouetter un chat (het is niet belangrijk genoeg om er een kat voor te geselen). Uit een van die twee mogelijkheden zou dan de uitdrukking avoir d’autres chats a fouetter ontstaan zijn. Waarom het nu precies een kat is waarover het in de uitdrukking gaat, is wellicht enigszins toeval. Je zou natuurlijk elk ander dier in de plaats daarvan kunnen gebruiken. In het Engels kun je bijvoorbeeld zeggen: to have other fish to fry.

Met hartelijke groet,

Peter Debrabandere