Hoe werkt het brein? En hoe werkt 'onthouden'?

Antwoord

Dag Nelson,

Dat is een heel complexe vraag, eigenlijk zijn het veel vragen gecombineerd in 1 vraag. Ik doe een poging om je toch vooruit te helpen, want het is de moeite.

In onze hersenen zijn er tussen 80 en 100 miljard zenuwcellen. Elk van deze zenuwcellen staat in contact met soms honderden of duizenden anderen. Dat gebeurt via verbindingen onderling tussen zenuwcellen, we noemen deze synapsen. Wanneer we geboren worden zijn er al heel wat verbindingen aangelegd, er is dus al een zekere road map. Dus als er een prikkel binnenkomt is de kans groot dat hij al een van de verbindingen zal volgen die anatomisch aangelegd zijn. En dat is een feit, onze hersenen hebben een zekere vooraf bepaalde graad van verbindingen waardoor prikkels al andere zenuwcellen in andere gebieden gaan beïnvloeden. Nu is dat niet definitief. Wanneer je groeit, gaan de verbindingen in je hersenen een laagje krijgen, myeline, waardoor de verbindingen sneller gaan werken. Daardoor worden ook je hersenen een stukje groter, maar vooral ze worden een stukje beter en sneller. Dat verklaart al een deel van de ontwikkeling die je als kind doormaakt.

Er is echter nog een veel belangrijker fenomeen en dat is de stimulatie van je hersenen. Wat je ook meemaakt of doet, dat heeft altijd impact op je hersenen. Als je voor het eerst een durum eet, dan krijg je een smaakprikkel binnen. Dit zal via zenuwen in je tong naar je hersenen geleid worden, waar je de smaak (en ook de geur) zal waarnemen. Dit wordt direct gekoppeld met het gevoel dat dit wel of niet aangenaam is. Dat zal bepalen hoe je de volgende keer gaat reageren. In je hersenen wordt dus onmiddellijk een koppeling gemaakt : ik zie een durum, ik ruik of smaak een durum, en ik krijg een aangenaam gevoel. Je hersenen zullen dit binden aan mekaar door de onderliggende verbindingen tussen je zicht, je geur en je smaak te koppelen aan je gevoelscentrum. Dus als je volgende maal een durum ziet zal je dit leuk vinden, en misschien al zin krijgen in een nieuwe.

Dit proces gebeurt door een versterking van de synapsen tussen de verschillende cellen en delen van het zenuwstelsel. Dat fenomeen heet plasticiteit. Het komt erop neer dat je door je ervaringen bepaalde verbindingen gaat versterken en andere verzwakken, waardoor je bij een volgende blootstelling makkelijker dezelfde weg doorloopt. Dat proces komt tot stand doordat het aantal synapsen kan toenemen, of dat er meer neurotransmitter wordt vrijgesteld tussen die verbindingen. Onze hersenen veranderen dus continu, omdat we ook continu dingen meemaken en ervaren.

Nu moet je weten dat er verschillende van dergelijke vormen bestaan. Je vertelt het verhaal van een durum eten, maar er is bv ook leren fietsen, of het instuderen van je studiemateriaal. Die berusten allemaal op een vergelijkbaar mechanisme, maar gebeuren in andere delen van de hersenen. Wanneer je een gebeurtenis meemaakt, bv je ontbijt deze morgen, dan zal vooral de hippocampus belangrijk zijn. Deze ligt in je diepe slaapkwab van je hersenen. Je ziet dingen, je hoort dingen, je voelt, smaakt en ruikt dingen, en die worden allemaal naar je hippocampus gestuurd. Deze zal een soort inwendige blauwdruk maken door het intern versterken van verbindingen (vergelijk het met een soort programmaatje) en wanneer je vanmiddag je ontbijt herinnert wordt het programmaatje geactiveerd en je ziet, en hoort, voelt,...terug wat je ontbijt inhield, je kan het dus oproepen door dezelfde circuits terug omgekeerd te activeren die bij je ontbijt zelf werden opgeslagen. Ter info, de hippocampus is het eerste wat verdwijnt bij de ziekte van Alzheimer, en dus kunnen deze mensen geen nieuwe herinneringen meer opslaan.

Wanneer je leert fietsen of iets anders gebruik je de diepe hersenkernen (striatum) waar je dan telkens als je gaat fietsen hetzelfde programmaatje gaat afspelen. Je hoeft er niet meer bij na te denken, hoe moeilijk het ook leek in het begin dat je dit leerde.

Ik hoop dat het je een beetje duidelijker is geworden. Mocht dat niet zo zijn, dan kan je zeker verder met deze uitleg wat opzoekingen doen of anders stel je je vraag nog eens concreter.

Succes ermee,

Prof.Dr.P.Santens

Neuroloog

UZ Gent en UGent