Hoeveel vossen zijn er in ons land?

Antwoord

Beste,

Je zal begrijpen dat het aantal vossen dat ergens aanwezig is nooit exact te bepalen is. Om dit te verduidelijken, is het nodig een woordje uitleg te geven over hoe vossen leven.

Vossen zijn territoriaal, wat betekent dat de dieren een bepaald leefgebied afbakenen (met geurmerken,...) waarin ze geen vreemde soortgenoten dulden. De oppervlakte van dergelijke territoria hangt af van de plaatselijke leefomstandigheden, zoals het voedselaanbod. Waar jaarrond veel voedsel beschikbaar is, kunnen de territoria kleiner zijn, en omgekeerd. Territoria hebben doorgaans een oppervlakte van enkele vierkante kilometer (bv. 4 km²).

In zo'n territorium leeft dan één domimant mannetje (de rekel) en één dominant wijfje (de moer). In ongestoorde situaties, d.i. zonder dat er vossenjacht plaatsgrijpt, leven in het territorium vaak ook nog één of twee andere, niet-dominante wijfjes, ook wel 'tantes' genoemd. Per territorium brengt in de regel slechts één wijfje - het dominante wijfje - jaarlijks in het voorjaar een nest jongen groot. In het najaar gaan de jonge mannetjes het ouderlijk territorium verlaten en rondzwerven op zoek naar een ander, openkomend territorium (wanneer ergens een ouder dier sterft, of eventueel verdreven wordt) om er zich te vestigen. Van de jonge wijfjes trekt een deel weg, een deel blijft en wordt dus 'tante'. In ongestoorde situaties wordt de jaarlijkse voortplanting na verloop van jaren spontaan afgeremd, doordat minder wijfjes jongen gaan krijgen en ook kleinere worpen produceren. Op die manier komen geboorte en sterfte min of meer in evenwicht met elkaar, en blijft de populatiegrootte grosso modo stabiel - zolang de omstandigheden globaal ook dezelfde blijven (voedselaanbod, verstedelijking,...). 

Elk territorium wordt bezet door een beperkt aantal vossen, bv. vier dieren, één rekel en drie moeren - wat dan neerkomt op gemiddeld één dier per vierkante kilometer. Uiteraard leeft niet elk dier apart op een eigen vierkante kilometer, maar deelt zo'n groep een gemeenschappelijk territorium. Tijdens het zomerhalfjaar dien je er ook een aantal eerstejaarsjongen bij te tellen, zodat een territorium bezet wordt door een familiegroep. Vossennesten bestaan gemiddeld uit vier tot zes jongen, maar dit aantal kan minder of meer zijn naargelang van de omstandigheden.

In situaties waarin (intensieve) jacht plaatsgrijpt, komen dergelijke familiegroepen zelden tot stand. Na de jachtperiode gaan de overgebleven vossen zich immers noodzakelijkerwijs 'hergroeperen', waarbij voortdurend nieuwe koppels gevormd worden, en er weinig of geen tantes per territorium leven maar de nesten gemiddeld groter worden.

Het aantal vossen in een gebied is dus van verschillende zaken afhankelijk, zoals de kwaliteit van het leefgebied (meer voedsel, kleinere territoria, meer vossen), de jaarlijkse seizoenale schommeling (voor of na de voortplanting), en het eventuele beheer (wel of geen jacht, toegepast in welke periode van het jaar,...). Globaal gesteld gaat de vossendichtheid in onze West-Europese contreien van wat minder dan één tot twee-drie dieren per vierkante kilometer. In stedelijke milieus kunnen nog hogere dichtheden worden bereikt. 

Mvg

Koen Van Den Berge

bioloog INBO