Wat is de oorspronkelijke ontstaanplaats van een stad of gemeente?

Antwoord

Er zijn een aantal manieren om na te gaan hoe een nederzetting is ontstaan, maar het blijft lastig werk. Niet alleen stadsgidsen willen dat graag weten, maar meer en meer stadsmusea willen graag 3D-simulaties maken over de groei van hun plaats.

De voornaamste bronnen zijn:

• archeologie: datering van gevonden voorwerpen, zeker van moeilijk verplaatsbare restanten van wegen, bronnen, woningen, omwallingen...
• prenten en kaarten: die zijn eerder zeldzaam, de vroegste betrouwbare en vergelijkbare kaarten dateren pas van 1750 (Claude Masse) en 1770-1779 (Ferraris)
• verkoopsakten en kadaster: zo zie je of gemeentehuizen werden verkocht, schoolgebouwen werden neergezet, kastelen werden afgebroken...

Johan Termote heeft in het kader van zijn studie van het ontstaan van Westhoekdorpen (zie de link; het ging over kleinere nederzettingen, die bovendien soms na godsdiensttroebelen en WO I werden weggeveegd, verplaatste of anders heropgebouwd) zijn werkwijze goed uitgelegd. Hij ontwikkelde daaruit ook een theorie over enkele types dorpen met pre-Romeinse, Romeinse, laat-Middeleeuwse of nog recentere oorsprong, die telkens een ander patroon hebben.

Ook in het buitenland zijn er studies over ontstaanspatronen van steden en dorpen, een studiegebied op zich: sociale geografie.