Waarom zien we Venus en Mercurius als we 's nachts naar het zuiden kijken, en waarom noemen ze de ochtend- en avondster?

Antwoord

Sterren zie je in alle richtingen, niet alleen in het noorden. De helderste ster aan onze hemel hier in Vlaanderen, Sirius, komt zelfs op in het zuidoosten en gaat dan over het zuiden om onder te gaan in het zuidwesten. De poolster staat dan weer in het noorden.

Je hebt wel gelijk dat planeten nooit in het noorden te zien zijn. Dit komt omdat de planeten (ook onze aarde en ook de Zon) min of meer in een zelfde vlak bewegen. Dat vlak heet het eclipticavlak, en dat vlak snijdt de hemelbol schijnbaar in een boog (de "ecliptica") die in het oosten boven de horizon komt, in het zuiden een hoogte bereikt van gemiddeld circa 40° (voor alle plaatsen op 50° noorderbreedte) en weer ondergaat in het westen. Die hoogte in het zuiden verandert wel wat tijdens de loop vande dag en tijdens de loop van het jaar, tussen 17 en 63°, maar het blijft dus wel het zuiden.

Maar globaal kan je dus zeggen dat de ecliptica van het oosten over het zuiden naar het westen loopt. En omdat alle planeten zich vrij dicht bij het eclipticavlak bevinden, zien we ze aan de hemel dus ook in de buurt van de ecliptica. Planeten komen dus ruw weg op in het oosten, bereiken hun grootste hoogte boven de horizon in het zuiden, en gaan ruw weg onder in het westen. In het noorden komen ze dus nooit. Hetzelfde geldt voor de maan. Het baanvlak van de maan rond de aarde maakt een zekere hoek met het eclipticavlak maar die is niet groot genoeg om de maan in het noorden te laten komen. De hoogte van de maan boven het zuiden kan wel serieus verschillen. Een volle maan staat in de winter zeer hoog aan de hemel, in de zomer zeer laag.

Wat Venus en Mercuruis betreft, die twee planeten bevinden zich dichter bij de zon dan de aarde. Vanuit de aarde gezien kan de hoek tussen de zon en zo'n binnenplaneet niet al te groot zijn, in het bijzonder voor Mercurius. En aangezien Mercurius zich hoogstens zo'n 22° links of rechts van de Zon kan bevinden, gezien vanuit de aarde, zien we Mercurius ofwel kort na de Zon ondergaan, of kort voor de zon opkomen; Vandaar dat we Mercurius enkel 's avonds nog even boven de westelijke horizon kunnen zien ("avondplaneet") , of 's morgens even voor zondopgang in het oosten ("ochtendplaneet"). Dit geldt ook voor Venus, maar die kan een stuk verder van de zon verwijderen aan onze hemel. Maar ook Venus ga je nooit in het midden van de nacht zien.

Kijk in elk geval eens de komende dagen/weken 's avonds (rond een uur of zes/zeven) naar het zuidwesten. Die heldere "ster" die je nu ziet is geen ster maar Venus!