Is de mens maakbaar, t.t.z. kan je een bepaalde karaktertrek door bvb. training, ten gronde veranderen?

Antwoord

Bijna alle menselijke psychologische eigenschappen zijn het gevolg van een interactie tussen genen en omgevingsinvloeden. Sommige trekken zijn wat sterker erfelijk bepaald dan andere. Bv. temperament is redelijk sterk erfelijk gedetermineerd. Maar of je sociaal voelend bent, vrijgevig, of beschikt over doorzettingsvermogen is dan weer sterk afhankelijk van je opvoeding. Karaktertrekken komen dus tot stand als een samenspel van genetische invloeden en leerprocessen die daarop inwerken. Dergelijke interacties zijn niet zomaar optelsommen van genen en omgevingsinvloeden. Een interactie houdt in dat als je bv. genen hebt die je eerder empathisch zouden maken, maar je omgeving is van dien aard dat invoelen met anderen helemaal niet gestimuleerd wordt, dan komt er van empathisch zijn niets in huis. Maar omgekeerd, indien je genen je niet direct voorbestemd hebben tot een groot empathisch vermogen, dan kan je omgeving er wel voor zorgen dat er toch een empathisch invoelen kan worden ontwikkeld, zij het niet zo sterk als bij iemand met 'empathie-genen'. Bij andere trekken, zoals karakter, kan de omgeving het erfelijk bepaalde karakter nog wel wat boetseren, maar niet in dezelfde mate als bij het vorige voorbeeld. Maar ook hier kunnen de interacties heel krachtig zijn. Bv. iemand wordt geboren als erg gevoelig (wat in grote mate erfelijk lijkt te zijn), en wordt dan ook nog eens grootgebracht door zeer gevoelige mensen. Zo iemand zal een zeer gevoelige natuur ontwikkelen en wie weet een grote kunstzinnigheid.

Ja, de mens is dus in behoorlijke mate maakbaar, maar binnen de beperkingen die door de genen worden opgelegd. Belangrijk is dat een mens maar kan uitgroeien tot een menselijke persoon dankzij de opvoeding en de cultuur. Zonder die opvoeding en cultuur zouden we alleen maar 'slimme dieren' zijn (denk aan de wilde van Aveyron). Zoals Erasmus, de grote humanist, het al zo fraai zei: "Mensen worden niet geboren, maar gevormd".