Wat was de oorzaak van de oorlog in Korea?

Antwoord

Heel eenvoudig gezegd, was de oorzaak een slecht verlopen terugtrekking van twee bezettingsmachten uit het land. Erachter zat een eerste grote uitbarsting van de Koude Oorlog, tussen de Sovjet-Unie (vertegenwoordigd door China) en de Verenigde Staten (vertegenwoordigd door de Verenigde Naties).

Korea was sinds 1910 al Japans territorium, en werd daarom na de Tweede Wereldoorlog bezet. De overwinnende partijen deden dat door in Potsdam in 1945 hun bezttingszones onderling af te spreken, net zoals in Duitsland en Oostenrijk. In Korea was alles boven de 38ste breedtegraad bezet door het Sovjet-leger, alles eronder door het Amerikaanse leger. Die breedtegraad was willekeurig gekozen, omdat hij het grondgebied ongeveer in de helft opdeelde. Het was de intentie, net als in Duitsland en Oostenrijk, om na enkele (eigenlijk vijf) jaren die bezetting te doen uitdoven en te vervangen door een Koreaans bewind.

Maar daarbij liep het mis. Noord-Korea was een belangrijke speler in de Chinese burgeroorlog aan communistische zijde, door de levering van treinen, wapens en zelfs troepen. Daarnaast was er ook een Koreaanse nationalistische beweging, die vooral steun zocht bij de communistische regimes - zeker nadat Zuid-Koreaanse troepen enkele bloedbaden hadden aangericht bij stakingen en betogingen om meer zelfbestuur. In mei 1948 hielden de Amerikanen daarom vervroegde verkiezingen, die de Sovjets boycotten - zij organiseerden in augustus verkiezingen, maar alleen in het noorden. Daardoor ontstonden twee staten, die bovendien ideologisch sterk verschilden en hun politieke tegenstanders naar de overkant van de grens verjaagden.

In 1948 trokken de Sovjettroepen zich terug, in 1949 de Amerikaanse. In april 1950 zocht de Noord-Koreaanse leider Kim Il-Sung steun voor een invasie van Zuid-Korea in Moskou, maar Stalin verwees hem naar China. Een maand later, in mei, stemde Peking steun toe. In juni viel Noord-Korea het Zuiden binnen onder het mom van een grensincident, en overrompelde de tegenstanders compleet.

De VS aarzelden om tussenbeiden te komen. Oorspronkelijk was Korea niet van strategisch belang, maar door de val van Tchang-Kai-Sheck in China vormde Korea de enige buffer tussen Japan en het Communistische Aziatische vasteland. Men was ook sterk beducht voor een rechtstreekse confrontatie tussen Sovjettroepen en Amerikaanse legers, hetgeen gegarandeerd voor een escalatie van conflicten elders op de wereld zou leiden. Maar op 27 juni werd vanuit Moskou gemeld dat men niet zou optreden tegen Amerikaanse troepen in het Koreaanse conflict - wellicht omdat de strijd al gestreden leek. Op 25 en 27 juni veroordeelde daarom de VN op Amerikaans voorstel de inval, en stuurde het troepen uit lidstaten. Die resoluties 82 en 83 waren overigens hoogst betwistbaar: de Sovjet-Unie was afwezig, Noord-Korea was geen lidstaat, het hele geval kon als een burgeroorlog worden gezien ipv als een invasie.

Pas in september 1950 konden VN-troepen de Noordelijke troepen terugdringen, tot ver voorbij de oorspronkelijke grens, tot in november de Volksrepubliek China met een 'vrijwilligersleger' Noord-Korea kwam versterken - waaruit waarschijnlijk onze uitdrukking 'Chinese vrijwilliger' afkomstig is. De reden voor de Chinese interventie lag voornamelijk bij Mao's wens om indruk te maken op Moskou, en om intern zijn macht te consolideren door een buitenlandse oorlog. Tegelijk was hij ook voorzichtig: het was niet het officiële Chinese Volksleger dat deelnam aan de strijd, maar het waren enkel vrijwilligersregimenten - die toevallig allemaal uit het echte leger afkomstig waren.

Tussen januari en juli 1951 drongen de Chinese troepen de VN-macht terug tot ongeveer de oorspronkelijke 38ste breedtegraad, waar de gevechten, offensieven en tegenoffensieven nog ruim twee jaar zouden aanslepen. Pas in 1954 werd een wapenstilstand (géén vrede!) bereikt.