Hoe de maansikkel aanpassen aan de breedtegraad van de waarnemer?

Antwoord

Er bestaat geen unieke formule, je moet verschillende aspecten combineren.  Ook is de vraag wat onduidelijk gesteld.  Samen zijn dat redenen waarom de vraag niet snel is beantwoord.

In principe staat de halve maansikkel (bij eerste kwartier) ongeveer 'recht' zoals u zegt wanneer de zon juist ondergaat.  Maar eens de zon onder is, kijkt de maansikkel uiteraard naar beneden.  Het juiste antwoord hangt dus af van het uur waarop waargenomen wordt.

Het zou simpelst zijn wanneer de maan zich rond de aarde bewoog in hetzelfde vlak als de aarde rond de zon beweegt.  En helemaal simpel indien het baanvlak van de aarde samenviel met het vlak van de evenaar.  Geen van beide is het geval.  Zoals iedereen weet of zou moeten weten, maakt het evenaarsvlak een hoek van ongeveer 23 graden met ons baanvlak.  Daarnaast maakt het baanvlak van de maanbeweging omheen de aarde een hoek van ongeveer 5 graden met ons baanvlak omheen de zon.  En het is nog niet gedaan: de onderlinge orientatie van die baanvlakken verandert met een periode van ongeveer 18.6 jaar.

Indien al die vlakken samenvielen, dan zou het belangrijke effect van de breedteligging gemakkelijk in een formuletje uit te rekenen zijn.  Dan komen aan de evenaar zon en maan iedere dag netjes door het zenith en gaan ze (zoals nu al het geval is) netjes in het westen onder, en komen ze netjes in het oosten op, terwijl ze aan de polen altijd aan de horizon staan.  Dat effect van de breedte zorgt er dus voor dat de onderlinge richtingen ten opzichte van de horizon aan de evenaar sterk veranderen en aan de polen helemaal niet.  Het is dus enkel dicht bij de evenaar dat de maan scherp naar beneden kan kijken.

Al die van nul verschillende hoeken zorgen ervoor dat de juiste richting op een bepaald moment afhangt van de tijd in het jaar en ook van de tijd in de 18.6-jarige cyclus waarvan hoger sprake.  En hier komen we aan een 'deontologisch' probleem: het is de taak van de wetenschappers die aan deze website meewerken om uit te leggen wat er achter steekt, niet om tot de details van de berekeningen en efemeriden door te dringen.  Wij zijn in deze niet de dienaars van websites van individuele bevlogen burgers.  Wat ik u zou suggereren, is als volgt:
- laat de maan dichter bij de evenaar iets meer naar beneden kijken, en des te meer naarmate de maanfase (vanaf nieuwe maan) vroeger is;
- houd er rekening mee dat de seizoenen een rol spelen: in de herfst staat eerste kwartier laag, en dus moet je minder helling inbrengen, in de lente is het omgekeerd; en voor laatste kwartier dus alles andersom.

Het zou me verwonderen dat zij die uw website raadplegen dan nog grote moeilijkheden zouden maken.  Ik stel vast dat striptekenaars die 's nachts de maan naar boven doen kijken hun producten goed verkopen.  En dat zij ook niet goed weten wat het verschil is tussen eerste en laatste kwartier.  Mijn Groningse collega Peter Barthel heeft terecht opgemerkt dat in zovele tekeningetjes over Sinterklaas de maan wordt afgebeeld zoals ze enkel kan te zien kan zijn wanneer onze brave kinderen al lang in bed hadden moeten liggen.