Elke arbeider had toch geen mekanische wekker. Hoe werden die wakker gemaakt om naar de trein te gaan?
Beste Emiel,
Een erg goede vraag! Eerst en vooral moet je voor ogen houden dat "werkmensen" (zoals jij ze noemt) rond 1900 eigenlijk vooral landbouwers en arbeiders waren. Dat houdt in dat een heel aantal onder hen gewoon "thuis" kon werken. Huisnijverheid was namelijk in België en vooral in Vlaanderen nog wijd verspreid rond 1900. Kort gezegd, moesten "werkmensen" niet noodzakelijk "op tijd zijn om de trein te nemen" aangezien ze vaak in de directe omgeving van hun huis werkten en dus doodgewoon te voet naar hun werk konden gaan.
Natuurlijk is dat nog geen antwoord op je vraag en verandert dat niets aan het feit dat ook die "werkmensen" op een bepaald uur wakker werden om te gaan werken. Toch wil ik met wat ik al gezegd heb iets duidelijk maken. In het verleden ging men niet op dezelfde manier als wij vandaag om met "tijd". Een bepaalde hoeveelheid werk moest gedaan worden en in ruil daarvoor kreeg men een bepaald loon. Om hoe laat men precies begon met werken deed er eeuwenlang niet toe. In de 19de eeuw veranderde dat omdat men in fabrieken langzaamaan "vaste uren" begon te werken. Toch werkten ook daar veel arbeiders "op stuk" wat betekende dat ze een bepaald werk moesten afwerken en op basis daarvan betaald werden. Denk maar aan textielarbeidsters die betaald werden volgens de lengte en kwaliteit van de stukken stof die ze geweven hadden.
Nu heb je natuurlijk nog steeds geen antwoord op je specifieke vraag, dus laten we eens kijken naar de arbeiders die wel de trein namen om bijvoorbeeld in de steenkoolmijnen in Wallonië te gaan werken. Zij werden zoals alle anderen meestal wakker door de opkomende zon, klokkengeluid (de kerktoren in elk dorp, elke wijk van de stad). Je zou zelfs kunnen spreken over de "biologische klok", hoe vreemd het ook klinkt, zal je misschien zelf al gemerkt hebben dat je zonder het te weten toch "op tijd" opstaat? Na verloop van tijd ben je het "gewoon" om op een bepaald uur vanzelf wakker te worden. Voor wat Engeland betreft, weten we wel dat in sommige industriesteden iemand met een hoorn (een soort trompet) door de straten trok en zo de arbeiders wakker maakte. In sommige arbeiderswijken die rond de fabrieken werden opgetrokken kan dat ook bij ons het geval geweest zijn.
Kort nog iets over de "mechanische wekkers". De eerste "wekkers" zoals wij die vandaag nog kennen, werden rond het midden van de 19de eeuw geproduceerd in Amerika, maar het duurde tot na de Eerste Wereldoorlog voordat die wekkers ook in België verspreid raakten. Ik hoop dat je vraag daarmee min of meer beantwoord is?
Vriendelijke groet,
Drs. Widukind De Ridder
Vakgroep geschiedenis Vrije Universiteit Brussel
Waarde, Hier in Appelterre waren er reeds in 1905 treinen, die naar het schijnt stipter reden dan nu. Één reed rechtstreeks naar de mijnstreek. Er waren hier verschillende kompels die de juiste trein moesten nemen, anders konden ze er die dag nooit geraken. Op het internet heb ik een paar dagen geleden gevonden, dat er tot in 1930 een "PORRE" was in Amsterdam. Die maakte zijn ronde en wekte met een klop van een stok op de deur de inwoners, die daarvoor betaalden. Ze gingen niet verder vooraleer ze een duidelijk teken zagen. Hartelijke dank
Beste Emiel, Het zou mijn ten zeerste verbaasd hebben, mochten er in Appelterre rond 1905 geen treinen geweest zijn (die reden al rond van in de 19de eeuw). Zoals ik reeds aanhaalde, reden er treinen tussen Vlaanderen en de mijnen in Wallonië: tussen Tienen en Charleroi, Geraardsbergen en Mons, enz. Of die treinen stipter reden dan nu weet ik niet, bovendien had men destijds waarschijnlijk een heel ander idee van wat "stiptheid" was dan nu. Zoals ik eveneens reeds aanhaalde werd in sommige Engelse industriesteden gewerkt met een hoorn, maar dat was zeker geen algemeen verspreid fenomeen. In arbeiderswijken kon men inderdaad werken met wat men in de volksmond "een porre" noemt, maar dat was ook in België zeker geen algemeen verspreid fenomeen. Streken waar veel mijnwerkers vandaan kwamen konden met zo'n veralgemeend "wek systeem" werken, maar bedenk eens hoe dat in de rest van het omstreeks 1900 nog sterk agrarische Vlaanderen in zijn werk had moeten gaan? In niet verstedelijkte gebieden zou die "Porre" een hele dag onderweg zijn om de arbeiders te wekken. Het lijkt mij eerder zo te zijn geweest, dat mijnwerkers die uit dezelfde streek afkomstig waren, vaak dezelfde wijk of straat, onder elkaar afwisselden wie "de porre" zou zijn. Kortom, mijn beste Emiel, als je vraag was hoe "werkmensen" (ook landbouwers zijn "werkmensen") rond 1900 gewekt werden, dan gaat dat om praktijken die iets verder reiken dan Appelterre en wijde omgeving... Met vriendelijke groeten, Widukind De Ridder
Waarde, Hartelijke dank voor uw uitleg. Ik verkies toch een mechanische wekker, want die valt niet zonder stroom :)
Enkel de vraagsteller en de wetenschapper kunnen reageren op een antwoord.
© 2008-2026
Ik heb een vraag wordt gecoördineerd door Eos wetenschap. Voor vragen over het platform kan je terecht bij ikhebeenvraag@eos.be
